Porady

Odkryte już ponad 100 lat temu jony ujemne występujące w powietrzu mają zauważalny wpływ na zdrowie i samopoczucie ludzi oraz zwierząt, jak również na rozwój roślin. Wpływają też na szybkość usuwania zanieczyszczeń z powietrza. Oczyszczacze z jonizacją są w stanie szybciej pozbyć się z powietrza krążących cząstek stałych zanieczyszczeń. Na podstawie naszych testów jonizacji w oczyszczaczach widzimy, iż nie są to oszałamiające różnice, sięgające ok. 4-5% (ok. 1-2 minuty szybciej w zależności od modelu), jednak są one zauważalne w przypadku modeli wielu marek.

Jonizacja w oczyszczaczu sprawdzi się w przypadku zarodników pleśni czy grzybów, bardzo dobrze poradzi sobie z neutralizacją zapachów, gorzej natomiast wypada w zestawieniu z roztoczami. Jak działa jonizacja powietrza w oczyszczaczach i czy warto wydać pieniądze na oczyszczacz z jonizatorem?

1. Oczyszczacz powietrza z jonizatorem – co wybrać?
1.1 Oczyszczacze powietrza z jonizacją do 1000 zł
1.2. Oczyszczacze powietrza z jonizacją do 2000 zł
2. Dlaczego warto kupić oczyszczacz powietrza z jonizatorem?
2.1. Co z jonizatorami powietrza?
2.2. Oczyszczacz powietrza z jonizacją i czy jonizator powietrza?
3. Na czym polega jonizacja powietrza?
3.1. Jonizacja w środowisku naturalnym
3.2. Jak działa i czemu służy jonizacja w oczyszczaczach powietrza?
3.3. Jonizator powietrza a zdrowie.
4. Oczyszczacz powietrza z jonizacją – jak pomaga alergikom?
5. Czy jonizacja powietrza jest szkodliwa?
6. Wpływ jonów na organizmy
7. Historia badań nad jonizacją

Oczyszczacz powietrza z jonizacją – co wybrać?

Wśród tańszych propozycji oczyszczaczy powietrza z jonizatorem warto przede wszystkim zwrócić uwagę na oczyszczacze powietrza Klarta (technologia ION Plasma Air), oczyszczacze Winix (Plasmawave), czy mniejsze modele Sharp (Plasmacluster)

Oczyszczacz powietrza z jonizacją do 1000 zł – polecane modele

1. Klarta Forste 4
2. Winix Zero
3. Xiaomi AP 4 Pro
4. Sharp FP-J30EUA
5. Winix Zero Compact

1. Klarta Forste 4

Oczyszczacz powietrza o bardzo atrakcyjnej cenie i koszcie eksploatacji, z jonizacją plazmową ION Plasma Air i sprawdzonymi technologiami oczyszczania – filtr HEPA, węglowy.

Ten model z pewnością można polecić do miejscowości z dużym smogiem, gdyż laserowy czujnik pyłów PM2,5 szybko wykrywa zanieczyszczenia i przyspiesza pracę. Dodatkowo 3 rygorystyczne tryby auto ułatwiają codzienną obsługę, sprawiając, że urządzenie w zasadzie oczyszcza powietrze bez angażowania w to użytkowników. Sprawdzi się dla alergików i nie tylko.

2. Winix Zero

Oczyszczacz powietrza o bardzo dobrej relacji ceny do wydajności oczyszczania. Pomimo niskiej kwoty zakupu i tanich filtrów wymiennych, Winix Zero jest jednak już leciwą konstrukcją, po której widać piętno czasu. Zastosowany czujnik pyłów odstaje nieco od konkurencji w dokładności odczytów. Urządzenie zużywa również dość dużo prądu.

Irytuje również czasem czujnik światła, który destabilizuje pracę trybu auto. Niemniej jednak ten uznajemy za całkiem restrykcyjny, a Winix Zero jako ogólnie prosty w użyciu, godny polecenia model.

3. Xiaomi AP 4 Pro

Xiaomi AP 4 Pro to nowa propozycja chińskiego koncernu, w której po raz pierwszy zastosowano technologię jonizacji. Rozbieżności pojawiają się natomiast co do jej charakteru. Samo Xiaomi pisze o jonizacji ostrzowej. Tymczasem z naszych testów wynika, iż jest to jonizator plazmowy. Samo urządzenie reprezentuje bardzo dobry stosunek ceny do wydajności. Szkoda tylko, że tryb automatyczny jest wciąż pobłażliwy i wymaga ingerencji użytkowników.

4. Winix Zero Compact

Kolejna z propozycji koncernu Winix to mały oczyszczacz powietrza z jonizatorem. Model Zero Compact to urządzenie o wydajności oczyszczania 250 m3/h i technologii jonizacji Plasmawave. Minusem jest brak wyświetlacza numerycznego i dedykowanego sensora pyłów PM2,5 (zamiast niego mamy zastosowany jedynie czujnik kurzu). Plusem obecność trybu auto, który w oczyszczaczach powietrza Winix sprawuje się całkiem dobrze.

5. Sharp FP-J30EUA

Malutki oczyszczacz powietrza z jonizacją Sharp FP-J30EU dostępny jest w 3 wersjach kolorystycznych: białej z zielonym, różowym i czarnym wykończeniem. Oprócz tego nie znajdziemy w nim jednak zbyt wielu atutów. Urządzenie jest przede wszystkim bardzo słabe – wydajność oczyszczania sięga tu zaledwie 180 m3/h. Nie mamy również ani trybu auto, ani tez jakichkolwiek czujników, więc monitorowanie jakości powietrza i reagowanie na zmiany pozostaje wyłącznie po stronie użytkownika.

Oczyszczacz powietrza z jonizacją do 2000 zł – co wybrać?

W budżecie od 1000 do 2000 zł możemy już znaleźć zarówno oczyszczacze powietrza z jonizacją, jak i urządzenia z jonizacją i nawilżaczem powietrza.

1. Klarta Stor 2
2. Sharp KC-D40EUW
3. Winix Zero Pro
4. Vestfrost VP-A1Z40WH
5. Panasonic F-VXR50G

1. Klarta Stor 2

Duża wydajność, restrykcyjne podejście do smogu. Podobnie jak wcześniej wspomniany, mniejszy model Klarty, ten oczyszczacz posiada czujnik pyłów PM2.5 i dzięki dużej wydajności oczyszczania można go polecać do dużych pomieszczeń.

Oczyszczacz z dobrym trybem automatycznym, tak jak ten, można polecać palaczom, osobom z zasmogowanych miejscowości, alergikom.

2. Sharp KC-D40EUW

Oczyszczacz powietrza Sharp KC-D40EUW z technologią jonizacji Plasmacluster, urządzenie 2w1 (z wydajnym nawilżaczem powietrza).

Oczyszczacz z jonizacją Sharp KC-D40 sprawdzi się w domu, w którym jest alergik lub jest problem z niską wilgotnością powietrza. Model posiada wydajny nawilżacz powietrza o wydajności 400 ml/h, co pozwala na ok. 6h nieustannej pracy. Zbiornik nawilżacza mieści 2,5 litry wody.

Sharp KC-D40EUW posiada czujnik kurzu, który bardzo powolnie reaguje na smog. Jeśli mieszkasz na Śląsku, to ten oczyszczacz będzie wolniej oczyszczał powietrze niż modele z czujnikiem pyłu PM2,5 (głównego składnika smogu).

3. Winix Zero Pro

Większy brat Winixa Zero to oczyszczacz powietrza z jonizacją o dość dużej wydajności oczyszczania – 470 m3/h. Ciekawym elementem jest zastosowany tutaj czujnik TVOC. Podobnie jak w mniejszym modelu, także i tu znajdziemy czujnik światła, który również oceniamy na minus – destabilizuje on bowiem pracę całkiem dobrze zaprogramowanego trybu auto. Wadą leciwej konstrukcji Winixa Zero Pro jest duży pobór prądu – w naszych testach sięgnął on 71 W.

4. Vestfrost VP-A1Z40WH

Duński Vestfrost posiada w swojej ofercie 7 oczyszczaczy powietrza z jonizacją plazmową. Atutem prezentowanego modelu jest 5 poziomów prędkości, dość restrykcyjny tryb auto oraz czujnik TVOC (LZO). Na wyświetlaczu prezentowane są odczyty stężenia PM1, PM2,5, PM10 lub właśnie wspomnianych lotnych związków organicznych. W standardzie jest też dioda UV-C, choć jej działanie nie wpływa na efektywność oczyszczania. Minusem dość wysoka cena jak na oferowaną wydajność oczyszczania.

5. Panasonic F-VXR50G

Oczyszczacze powietrza z jonizacją i nawilżaczem to dość długo oferowane na rynku urządzenia. Model F-VXR50G to tzw. „środkowa półka”. Urządzenie oferuje 500 ml/h wydajności nawilżania oraz 270 m3/h wydajności oczyszczania. Dzięki temu sprawdzi się w pomieszczeniach do 34 m2. Minusem oczyszczacza powietrza z jonizatorem Panasonic jest brak czujnika pyłów PM2,5, pobłażliwy tryb auto oraz dość trudna, mało intuicyjna obsługa.

Dlaczego warto kupić oczyszczacz powietrza z jonizatorem?

Jonizacja w oczyszczaczach powietrza można traktować jako dodatek do klasycznych filtrów. W modelach wykorzystujących technologię HEPA (większość modeli oczyszczaczy na rynku), to w zasadzie HEPA usuwa alergeny roślinne, zwierzęce, wirusy, bakterie czy smog.

Jonizacja przyczynia się do szybszego usuwania alergenów, głównie zarodników grzybów i pleśni.

Jeśli jesteś alergikiem lub masz astmę, jonizacja może Ci pomóc neutralizować unoszące się w powietrzu zanieczyszczenia, głównie zarodniki grzybów i pleśni. Gorzej radzi sobie z usuwaniem roztoczy czy pyłków roślin, choć jej obecność i tak będzie wartością dodaną względem urządzeń bez jonizacji. Warto zadbać o prawidłową wilgotność powietrza, ponieważ zbyt niska wilgotność będzie nasilała objawy alergii.

Jonizator powietrza wspomaga oczyszczanie powietrza z zanieczyszczeń pyłowych

Reagując z unoszącymi się w powietrzu cząsteczkami pyłów, jony bipolarne destabilizują ich strukturę molekularną, prowadząc do opadania zanieczyszczeń na powierzchnie ścian, mebli czy podłóg. Nie oznacza to więc, że jonizacja usunie zanieczyszczenia, ale na pewno skutecznie unieruchomi część z nich na okolicznych płaskich powierzchniach, dzięki czemu będę one łatwiejsze do usunięcia za pomocą ściereczek czy odkurzaczy.

Nasz test jonizacji w oczyszczaczach – ok. 4-5% szybsze usuwanie pyłów PM2,5

W naszym pokoju testowym (14 m2) również pokusiliśmy się o testy oczyszczaczy powietrza z jonizatorem, gdzie sprawdzaliśmy szybkość oczyszczania powietrza z włączoną jonizacją, jak i bez niej. Na warsztat wzięliśmy 2 popularne modele: Klarta Forste 4 i Sharp KC-D-50EUW.

Przy wsparciu jonizacji plazmowej zarówno Klarta Forste 4, jak i Sharp KC-D50EUW przywróciły akceptowalną jakość powietrza w pomieszczeniu nieco szybciej (choć, tak jak pisaliśmy na początku, 3,9% i 4,7% to nie są spektakularne różnice). Podobne wnioski zaobserwowaliśmy obserwując np. oczyszczacz Vestfrost czy Winix.

Szybko, choć niezbyt ekonomicznie usunie również szkodliwe gazy i nieprzyjemne zapachy

Jonizacja powietrza pomaga szybciej pozbyć się drażniących nas na co dzień zapachów – np. zapachu potu czy skisłego prania. Ze względu na generowane koszty (pobór prądu, skutki uboczne) nie jest ona jednak powszechnie wykorzystywana na co dzień. Inne metody, np. filtr węglowy są znacznie korzystniejszym wyborem.

Potwierdzono to w badaniu z 2017 roku, analizującym działanie jonizacji w kontekście emisji lotnych związków organicznych. Jej skuteczność w neutralizacji toluenu i limonenu okazała się być wysoka Naukowcy sprawdzili również skuteczność w/w metody wyładowań koronowych.

W przypadku neutralizacji toluenu i limonenu była ona obiecująca (odpowiednio 74 i 81 %). W badaniu wykorzystano jednak hybrydowy reaktor koronowy, a do oksydacji w/w substancji i przekształcaniu ich w nieszkodliwe związki używano ozonu.

Należy również pamiętać, iż wszystkie te badania przeprowadzano w ściśle przygotowanych warunkach laboratoryjnych.

A co z jonizatorami powietrza?

Na rynku (szczególnie na portalach aukcyjnych i w sklepach internetowych) można spotkać wiele niewielkich rozmiarów „kostkowych” jonizatorów powietrza.

Jony uwalniane przez jonizator powietrza są w stanie unieszkodliwić wiele zanieczyszczeń. Jednak skuteczność samego jonizatora powietrza w warunkach codziennego użytku nie jest zbyt wysoka.

O ile samodzielne jonizatory poradzą sobie całkiem nieźle z substancjami krążącymi w powietrzu, o tyle w przypadku zanieczyszczeń ukrytych w różnych powierzchniach, ich skuteczność wyraźnie spada.

Czas pracy jonizatora potrzebny do osiągnięcia zadowalającego nas efektu jest również bardzo długi (kilkanaście do kilkudziesięciu godzin).

Oczyszczacz powietrza z jonizacją czy jonizator powietrza?

Dlatego też w tym momencie przydaje się oczyszczacz powietrza, który wymusi cyrkulacje powietrza w pomieszczeniu. Ta potrafi oderwać zanieczyszczenia, które osiadły już na powierzchniach, kierując je w stronę urządzenia i oczyszczając pokój.

Skuteczność jonizacji jest też nieporównywalnie większa w przypadku cyrkulacji niż bez niej. Widać to szczególnie dobrze na przykładzie badań skuteczności jonizacji w neutralizacji cząstek aerozoli.

Jonizacja w oczyszczaczach powietrza może więc dobrze wspomagać główne metody filtracji powietrza z zanieczyszczeń. Poleganie jednak wyłącznie na jonizacji nie przyniesie oczekiwanych efektów, albowiem skuteczność urządzeń elektrostatycznych w oczyszczaniu nie jest zbyt duża.

Największą wartość ma tutaj odpowiednia cyrkulacja powietrza oraz właściwy zestaw filtrów (HEPA oraz węglowy).

Na czym polega jonizacja powietrza?

Aby zrozumieć lepiej na czym polega zjawisko jonizacji, warto zacząć od wyjaśnienia czym tak naprawdę jest jon.

Jon jest atomem (lub grupą atomów), naładowanym dodatnio lub ujemnie, poszukującym w swoim otoczeniu cząstki o przeciwnym ładunku.

Zazwyczaj atomy lub cząsteczki posiadają taką samą ilość protonów oraz elektronów, wobec czego są obojętne elektrycznie.

Istnieją też jednak atomy, w których liczba protonów jest mniejsza od liczby elektronów. Nazywamy je jonami ujemnymi lub anionami. Jak również te, gdzie liczba protonów jest większa od liczby elektronów. One z kolei nazywane są jonami dodatnimi lub kationami.

Jonizacja jest to zjawisko powstawania jonu (kationu lub anionu) z obojętnego atomu lub cząsteczki.

Jonizacja powietrza w środowisku naturalnym

W środowisku naturalnym zjonizowane powietrze występuje np. w okolicach wodospadów, w lasach czy po burzy. Charakterystyczne rześkie powietrze to efekt rozrywania cząsteczek wody, których samotne kationy wodoru i aniony tlenu krążą w powietrzu, dążąc do przyłączenia się do cząsteczki wody.

Koncentracja jonów ujemnych w cm³ w poszczególnych miejscach wygląda następująco:

• wodospad: 95 000 – 450 000
• góry, wybrzeża, lasy: 50 000 – 100 000
• miasta: 100 – 2 000
• biura, pomieszczenia bytowe: 40-100

Proces określany jako efekt Lenarda sprawia, iż podczas rozrywania się kropelek wody mniejsze z rozerwanych części zostają naładowane ujemnie, a większe dodatnio.

Mniejsze kropelki dyfundują (rozprzestrzeniają się i przenikają) na większą odległość, tworząc przestrzenną przewagę ładunku ujemnego. Jak to ma się do naszego samopoczucia i zdrowia?

Jak działa jonizacja w oczyszczaczach powietrza?

Możemy wyróżnić 2 rodzaje jonizacji w oczyszczaczach powietrza:

• jonizacja plazmową
• jonizacja ostrzowa

Jonizacja plazmowa (inaczej termoemisyjna) wykorzystywana jest przez znane marki oczyszczaczy powietrza np. Sharp, Klarta, Ideal, Winix, Panasonic. Polega ona na emisji jonów ujemnych tlenu i dodatnich wodoru, które dążąc do połączenia się, tworzą silnie reaktywne rodniki hydroksylowe (grupa OH). Przylegając do powierzchni cząsteczek roztoczy, pleśni, grzybów czy drobnoustrojów, „wyciągają” z nich wodór potrzebny do stworzenia cząsteczki wody i rozbijają w ten sposób szkodliwe substancje.

Jonizatory plazmowe (termoemisyjne) działają znacznie wolniej, generując jony ujemne dzięki elektronom tworzącym się na rozgrzanym metalu. W ten sposób powstają jony ciężkie (o niskiej energii), które wydostają się na zewnątrz przy udziale mikrocząsteczek wody, co sprawia, że są dużo trwalsze.

Wytwarzane w procesie termoemisji jony podobne są do tych, występujących w naturze, w szczególności nad morzem czy w lasach. W przeciwieństwie do jonów lekkich, jony ciężkie są w stanie przeniknąć do pęcherzyków płucnych albowiem nie rozbijają się przy kontakcie ze ściankami górnych dróg oddechowych.

Wiele urządzeń na rynku również wykorzystuje tzw. jonizację ostrzową. Jonizatory ostrzowe wytwarzają jony ujemne dzięki wyładowaniu koronowemu.

Ich struktura różni się od tych wytwarzanych w przyrodzie, między innymi ze względu na niewielką obecność ozonu i tlenków azotu. Metoda ta pozwala wytworzyć bardzo dużo jonów ujemnych w krótkim czasie. Z drugiej strony jednak emitowane jony należą do tzw. jonów lekkich (patrz. w/w efekt Lenarda).

Ich “żywotność” jest krótkotrwała, albowiem szybko rozładowują się na pierwszej napotkanej przeszkodzie (firanki, meble, sprzęt elektroniczny).

Czy jonizacja w oczyszczaczach powietrza jest zdrowa?

Tak, korzystanie z jonizacji zarówno ostrzowej jak i plazmowej w oczyszczaczach powietrza jest w pełni bezpieczne dla użytkownika.

O jonizacji często mówi się w kontekście wytwarzania dużej ilości szkodliwego ozonu. Współczesne oczyszczacze z jonizacją plazmową czy ostrzową generują niewielką, pomijalną ilość ozonu. Najpopularniejsze modele oczyszczaczy powietrza z jonizatorem posiadają certyfikaty i badania dowodzące brak negatywnego wpływu na zdrowie.

Oczyszczacz powietrza z jonizacją – jak pomaga alergikom?

Jednym z często powtarzanych argumentów podawanych przez zwolenników jonizacji jest jej przydatność w zwalczaniu alergenów.

Istotnie, uwalniane do otoczenia jony krążą w powietrzu, osiadając na napotkanych substancjach szkodliwych i opadając z nimi na powierzchnię ścian, podłóg czy mebli.

Dzięki temu pyłki, drobnoustroje czy roztocza kurzu domowego stają się łatwiejsze do usunięcia podczas codziennego czyszczenia. Aby jednak przybliżyć bardziej skuteczność działania tego procesu, warto przytoczyć wyniki badań opublikowanych w 2012 roku na łamach Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine

W badaniu tym wykorzystano termoemisyjny jonizator plazmowy (jaki można spotkać się w wielu sprzedawanych obecnie urządzeniach). Sprawdzono jak jonizator ten poradzi sobie z dwoma popularnymi roztoczami kurzu (Dermatophagoides pteronyssinus i Dermatophagoides farinae) w różnych odstępach czasu (6, 16 i 24 godziny). Zbadano również jak środowisko pracy jonizatora (bezpośrednia ekspozycja na roztocza vs. roztocza ukryte w materacu) wpłynie na jego skuteczność.

Badania potwierdziły spadek ilości roztoczy w otoczeniu, pokazując jednocześnie większą śmiertelność roztoczy przy dłuższym działaniu jonizatora. W przypadku D.pteronyssinus śmiertelność wynosiła ok. 38 % po 6 h działania jonizatora oraz 82 % po 24 h pracy urządzenia. Dla D.farinae wartości te wynosiły odpowiednio 13 i 70 %.

Jednocześnie zaobserwowano również spadek skuteczności jonizacji w przypadku roztoczy ukrytych w materacu. Zadowalające wyniki (ok. 72 % dla D.farinae i 29% dla D.pteronyssinus) zaobserwowano dopiero po upływie 72 h. Powyższe badania potwierdzają więc, iż jonizacja neutralizuje roztocza, jednocześnie poddając nieco w wątpliwość skuteczność tej metody. Zadowalającą skuteczność jonizator przejawia bowiem wobec tych cząstek roztoczy, które unoszą się w powietrzu.

Choć wyników powyższych badań nie można przekładać bezpośrednio na inne rodzaje alergenów (pyłki roślin czy naskórek zwierzęcy), jedna z obserwacji zdaje się być uniwersalna: jonizacja oddziałuje dobrze na cząsteczki zanieczyszczeń krążące w powietrzu.

W przypadku cząsteczek ukrytych w tapicerkach, materacach czy zasłonach jej skuteczność może być niższa. Dlatego też warto mieć również urządzenie, które wymusi cyrkulację powietrza w pomieszczeniu, np. oczyszczacz powietrza. W artykule “Oczyszczacz powietrza dla alergików” wyjaśniamy szerzej jak wybrać taki oczyszczacz.

Czy jonizacja powietrza jest szkodliwa? 

Jak już wcześniej pisaliśmy: jonizacja powietrza jest zdrowa i w pełni bezpieczna dla naszego organizmu. Skąd więc biorą się co jakiś czas głosy mówiące o szkodliwym działaniu jonizatorów powietrza? Jest to pokłosie głośnej sprawy jednego z pierwszych komercyjnych jonizatorów w Stanach Zjednoczonych (produkcji Sharper Image). Sprawa ta do dziś rzuca cień na rynek jonizatorów, będąc pożywką dla wielu przeciwników jonizacji. O co chodzi?

Sharper Image to firma zajmująca się dostarczaniem rozwiązań biurowych. Pod koniec lat 90-tych przedsiębiorstwo zaprezentowało również swój oczyszczacz powietrza z jonizatorem. Szybko jednak odkryto, że produkt niedoświadczonego producenta jest niedopracowany. Jako efekt uboczny jonizator powietrza generował bowiem ozon w nieakceptowalnych stężeniach. Doprowadziło to do wielu procesów przeciwko firmie Sharper Image i wycofaniu urządzenia z rynku.

Od tamtego czasu jonizatory powietrza budzą wiele obaw wśród sceptyków tej technologii. Prawda jest taka, że w przeciągu ostatnich 20 lat wykonano szereg badań, które pozwoliły znacznie udoskonalić proces jonizacji.

Obecne modele jonizatorów generują znikome ilości ozonu. Producenci oczyszczaczy powietrza z jonizatorem deklarują zaś, iż przy nieprzerwanej, 8-10 godzinnej pracy urządzenia, ilość ozonu w pomieszczeniu nie przekracza 0,05 ppm.

Oddziaływanie ozonu na żywe organizmy:

Szczegóły objawów	Wartość stężenia O3 [ppm]	Wartość w przeliczeniu na mg/m3
Dopuszczalne stężenie ozonu na stanowisku pracy przy ekspozycji 8 h	0,05-0,1 ppm	0,107-0,2 mg/m3
Minimalne stężenie wywołujące podrażnienie oczu, nosa, gardła, ból głowy, skrócenie oddechu	od 0,1 ppm	od 0,2 mg/m3
Ból głowy, zaburzenia oddychania, senność, ciężkie zapalenie płuc przy dłuższej ekspozycji	1-10 ppm	2,14- 21,4 mg/m3
Niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia	10 ppm	21,4 mg/m3
Śmiertelne stężenie w ciągu kilku minut	powyżej 1700 ppm	powyżej 3 638 mg/m3

Źródło: http://www.ozonizer.pl/centrum-wiedzy/ozonatory/zasady-bezpieczenstwa/

Dowiedz się więcej o najważniejszych różnicach między jonizatorami, a ozonatorami powietrza i przekonaj się, że oczyszczacze powietrza z jonizatorem są w pełni bezpieczne.

Zobacz także: Co wybrać? Oczyszczacz czy ozonator?

Wpływ jonów na organizmy 

O wpływie jonów na zdrowie i samopoczucie ludzi pisał już w 1936 roku prof. Dr. Ludomił Korczyński w swoim „Zarysie Klimatologji Lekarskiej” (pisownia oryginalna).

W rozdziale zatytułowanym „Biodynamika jonów elektrycznych i naładowań atmosfery Siły” przeczytamy m.in., że „Bardzo wybitną różnicę można spostrzec już w torze oddechowym. Tuż po krótkim oddychaniu powietrzem, zjonizowanym ujemnie, nastaje znaczne zwolnienie ruchów oddechowych, po nieco dłuższym zjawiają się nawet krótkie pauzy oddechowe. Wprost przeciwny wpływ wywiera oddychanie powietrzem z jednostronnym dodatnim ładunkiem jonów.”

Ponadto zaobserwował również niedostatek tlenu u osób oddychających powietrzem naładowanym jonami dodatnimi. Prof. Korczyński na kolejnych stronach poświęconych ciśnieniu tętniczemu pisze tak: „Równie wyraźny wpływ, jak na oddychanie, wywiera różnie naładowane powietrze na parcie krwi w tętnicach. Już nawet u ludzi z zupełnie prawidłowymi naczyniami i z prawidłowym krążeniem sprowadza powietrze, zjonizowane ujemnie, spadek parcia, powietrze z przeciwnym znakiem elektrycznego”. Objawy te stają się zaś „bardziej dosadne” u hipertoników.

Obserwacje prof. Korczyńskiego można odnieść do dzisiejszych realiów. Wiele z nas prawdopodobnie zauważyło znużenie, spadek energii, złe samopoczucie czy niższą wydajność po dłuższym czasie przebywania wśród urządzeń elektronicznymi. Monitory, sprzęt AGD, drukarki, komputery, telewizory czy inne gadżety elektroniczne emitują bowiem jony dodatnie, zaburzając równowagę jonową w otoczeniu.

Historia badań nad jonizacją

Co ciekawe, temat jonizacji i jej wpływu na zdrowie i samopoczucie jest już zgłębiany od ponad 100 lat.

• Pierwsze badania dot. charakterystyki jonów w powietrzu i ich biologicznego oddziaływania na organizm ludzki pochodzą z 1931 roku, kiedy profesor Strassburger i Paweł Happel z Instytutu dla Fizykalnej Terapji i z Polikliniki Lekarskiej Uniwersytetu Frankfurckiego, zbadali grupę pacjentów cierpiących m.in. na hipertonię, nerwobóle, dychawicę, schorzenia reumatyczne, podagrę i inne. Poddając ich działaniu jonizacji zaobserwowano m.in. wzrost szybkości  tętna, zwiększenie ciśnienia krwi, ból oraz zawroty głowy w przypadku ekspozycji na jony dodatnie oraz zmniejszenie tych dolegliwości w przypadku jonów ujemnych.

• W serii badań w latach 50-tych Albert P. Kreuger z Uniwersytetu Kalifornijskiego udowodnił pozytywny wpływ jonów ujemnych na koncentrację, ostrość widzenia, wydolność płuc i kondycję. U roślin natomiast następował szybszy wzrost i większe plony.

• Kolejne badania pochodzą m.in. z roku 1966, kiedy to grupa naukowców przeprowadziła serię eksperymentów z jonami ujemnymi u dzieci w wieku od 10 do 12 miesięcy. Odkryli, że astma i jej ataki były wyleczone szybciej niż przy konwencjonalnych lekach. Liczba nawrotów była również niższa.

• W/w prof. Albert Paul Kreuger zaprezentował w  1969 roku również interesujący wpływ jonów ujemnych na produkcję neurohormonu serotoniny. Zaobserwował on, iż jony te mogą mieć działanie uspokajające i regulujące poziom serotoniny w organizmie. Jony dodatnie mogą zaś wywoływać napięcie, drażliwość oraz niepokój. Dało to podstawę do badań nt. wykorzystywania jonizacji w leczeniu depresji, jednak skutki tych badań obnażyły dość niską skuteczność takiej terapii.

• Polskim akcentem w historii badań nad jonizacją jest obecność chociażby S. Tyczki, który odkrył, że zdrowotny wpływ wodospadów to zasługa m.in.. ekstremalnego poziomu jonów ujemnych. 

• Ponadto naukowiec z Polski zauważył również, że ogrzewanie pomieszczeń ma wpływ na deficyt jonów, co z kolei może prowadzić do podatności na choroby układu oddechowego.

• Istotnym badaniem była próba na świnkach morskich przeprowadzona w 2014 roku przez Wydział Wirusologii Molekularnej Departamentu Medycyny Klinicznej i Eksperymentalnej Uniwersytetu Medycznego w Linköping (Szwecja). Z opublikowanych w 2015 roku wyników badań, wynika, iż  „aktywny jonizator zapobiegł 100% (4/4) infekcji u świnek morskich. Ponadto, urządzenie efektywnie pochłaniało przenoszone drogą powietrzną kaliciwirusy, rotawirusy oraz wirusy grypy przy stopniu [recovery rates] równym 21% po 40 minutach w po objętości 19 m3.” Zjonizowane powietrze i siły elektrostatyczne powodują przyciąganie nie tylko cząsteczek kurzu czy pyłków, ale także rozprzestrzenionych drogą kropelkową wirusów.

• Ponadto Dr Mirjam Levstik Bravničar rozwinęła temat zależności między jonizacją,  a objawami astmy i alergii. Zwiększenie stężenia jonów ujemnych może obniżyć zawartość histaminy w organizmie, zapobiegając wystąpieniu objawów lub łagodząc ich przebieg.

Należy przy tym wspomnieć, iż pozytywny wpływ jonizacji na rozwój, samopoczucie i zdrowie był przez lata mocno dyskusyjny. Pojawiło się wiele naukowych głosów (m.in. Kröling, Reiter i Martinac), które podważały optymistyczne wnioski wysuwane przez Kreugera czy Happela. Obecnie naukowcy przychylają się do poglądów, mówiących o dobrym wpływie równowagi jonowej na funkcjonowanie organizmu ludzkiego. Dlatego też jonizatory powietrza zaleca się np. w pomieszczeniach z dużą ilością elektroniki, która to generuje nadmiar jonów dodatnich.

Autor: Maciej Kluba

Bibliografia:

1. Korczyński, L. Zarys klimatologii lekarskiej. Część II. — Kraków 1936 Nakł. Pol. Tow. Balneologicznego
2. Abidin, S.Z., Ming, H.T., Effect of a commercial air ionizer on dust mites Dermatophagoides pteronyssinus and Dermatophagoides farinae (Acari: Pyroglyphidae) in the laboratory, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3609258/ 
3. Fakty i mity na temat jonizacji powietrza, https://www.sharpdirect.pl/artykuly/fakty-mity-na-temat-jonizacji-powietrza/index.html
4. Shiue, A., Hu, S.C., Tu, M.L., Particles Removal by Negative ionic Air Purifier in Cleanroom, https://aaqr.org/articles/aaqr-10-06-oa-0048.pdf
5. Adeloduin, A.A., Kim, K.H., Kumar, P., Kwon, E.E., Szulejko, J.E., Air ionization as a control technology for off-gas emissions of volatile organic compounds, https://www.researchgate.net/publication/315667892_Air_ionization_as_a_control_technology_for_off-gas_emissions_of_volatile_organic_compounds
6. Maçzyński, B., Tyczka, S., Marecki, B. et al. Effect of the presence of man on the air ion density in an office room. Int J Biometeorol 15, 11–21 (1971), https://www.researchgate.net/publication/18079379_Effect_of_the_presence_of_man_on_the_air_ion_density_in_an_office_room
7. Hagbom, M., Nordgren, J., Nybor,n R, Hedlund, K., Wigzell, H., Svensson, L. Zjonizowane powietrze wpływa na infekcyjność wirusa grypy i zapobiega jego przenoszeniu drogą powietrzną, https://oczyszczacze.pl/download/badania_lifeair/Badania_LifeAir_Nature_Wirusy.pdf

Obserwuj nas 🙂

• Facebook
• YouTube
• LinkedIn

Smog w Polsce przyczynia się rocznie do około 43 tysięcy zgonów. Główny powód wysokiego stężenia zanieczyszczeń stanowi niska emisja, wynikająca przede wszystkim ze sposobu ogrzewania budynków.

Poznaj inne przyczyny smogu w Polsce, aby wiedzieć, jak możesz przyczynić się do poprawy jakości powietrza w swojej okolicy.

---

Spis treści:

1. Przyczyny smogu w Polsce
2. Czym jest smog?
   1.1. Smog londyński
   1.2. Smog Los Angeles
3. Skład smogu w Polsce – normy zanieczyszczeń i źródła ich emisji
4. Mapa smogu – jak Polska prezentuje się na tle Europy?
5. Jak dbać o jakość powietrza?

---

1. Przyczyny smogu w Polsce

W Polsce zazwyczaj mamy do czynienia ze smogiem typu londyńskiego, a dopuszczalne stężenia zanieczyszczeń przekraczane są najczęściej w sezonie grzewczym. Wskazuje to na jeden z głównych powodów wysokiego stężenia zanieczyszczeń, a więc na wytwarzanie smogu przez piece i kotły grzewcze.

Niska emisja

Za smog w Polsce odpowiada głównie niska emisja, która generuje 46,5% pyłów zawieszonych obecnych w powietrzu oraz 83,7% WWA. Określenie to stosuje się wobec emisji pyłów i gazów na wysokości nieprzekraczającej 40 m. Szkodliwe substancje pochodzą z pieców grzewczych oraz lokalnych kotłowni węglowych. Niekiedy do niskiej emisji zalicza się także transport samochodowy, jednak omawiając przyczyny smogu warto potraktować pojazdy silnikowe jako osobne źródło zanieczyszczeń.

Najwyższą emisją pyłów zawieszonych w przeliczeniu na dostarczane ciepło charakteryzują się kotły węglowe.

Przeczytaj też: Jak powstają kwaśne deszcze? Przyczyny i skutki

Tymczasem to właśnie ten rodzaj ogrzewania wykorzystywany jest przez większość Polaków, o czym świadczą wyniki poniższej ankiety.

W Polsce dominują budynki ogrzewane węglem, który na 1 kWh ciepła emituje 270 mg pyłów zawieszonych. Dla porównania, w przypadku kotłów olejowych poziom pyłów wynosi niespełna 40 mg, natomiast kotły gazowe na 1 kWh dostarczają ich około 5 mg. 

Poważny problem stanowi także fakt, iż polskie prawo dopuszcza stosowanie węgla o bardzo niskiej jakości, w tym mułu węglowego, a 1/5 kotłów i pieców węglowych ma 20 lub więcej lat. Przestarzała technologia i powstałe na przestrzeni lat urządzenia sprawiają, że do wytworzenia takiej samej ilości ciepła potrzeba więcej paliwa w porównaniu z nowszymi piecami. 

Niska emisja jest głównym powodem złego stanu powietrza w Polsce również z uwagi na nawyk spalania śmieci. Mimo licznych akcji edukacyjnych oraz przeprowadzonych w niektórych miastach kontroli składu dymu wielu Polaków wciąż wrzuca do pieca plastikowe butelki, folię, a nawet odpady gumowe. 

Przemysł

Drugą ważną przyczyną smogu w Polsce jest przemysł. W opinii specjalistów środowisko najbardziej zanieczyszczają zakłady petrochemiczne i huty metali, lecz poważny problem stanowi także przemysł odzieżowy.

Transport drogowy

Wpływ pojazdów silnikowych na emisję pyłów PM2,5 i PM10 jest niższy, ale wytwarzają sporo tlenków siarki i azotu. Stężenie zanieczyszczeń komunikacyjnych osiąga najwyższe poziomy w pobliżu ruchliwych ulic. 

Energetyka

Kolejną przyczynę złej jakości powietrza stanowi energetyka. Produkcja energii elektrycznej przyczynia się do emisji 12,9% pyłów zawieszonych PM2,5, które skażają nasze powietrze. Zapotrzebowanie na energię elektryczną rośnie z każdym rokiem, natomiast w Polsce największe jest w województwach małopolskim i śląskim, a więc tych, których miasta dominują w rankingu WHO.

Rolnictwo

8,7% pyłów zawieszonych PM10 trafia do atmosfery na skutek działania gospodarstw rolnych. Wynika to m.in. ze stosowania nawozów azotowych, prowadzącego do powstania jonów amonowych, które rozprzestrzeniają się na duże odległości. Łączą się one z zanieczyszczeniami pochodzącymi z innych źródeł, prowadząc do powstania pyłu zawieszonego.

2. Czym jest smog?

Smog to mieszanina szkodliwych zanieczyszczeń wytwarzanych na skutek działalności człowieka, gromadzących się w powietrzu pod wpływem niekorzystnych warunków atmosferycznych i ukształtowania terenu.

W zależności od okoliczności powstania, warunkującego skład chemiczny, wyróżnia się dwa rodzaje smogu:

Przeczytaj także: Smog elektromagnetyczny – poważne zagrożenie czy teoria spiskowa?

2.1. Smog londyński (czyli smog kwaśny, siarkowy)

Wytwarza się przede wszystkim w trakcie nieefektywnego spalania paliw (zwłaszcza kiepskiej jakości węgla), a jego występowaniu sprzyja inwersja temperatur. Składa się z pyłu zawieszonego, sadzy, tlenków siarki, tlenków azotu i węgla. Na smog typu londyńskiego najbardziej narażone są obszary o gęstej zabudowie, a momentem największego nasilenia problemu jest sezon grzewczy.

Zobacz więcej: Smog typu londyńskiego. Skład, powstawanie, skutki

Jego najważniejszym źródłem są spaliny pojazdów silnikowych złożone m.in. z tlenków węgla i azotu oraz węglowodorów, które pod wpływem silnego nasłonecznienia ulegają reakcjom fotochemicznym, prowadzącym do wytworzenia ozonu, azotanu nadtlenku acetylu i aldehydów.

Ten rodzaj smogu występuje zatem wyłącznie w okresie letnim, na terenach o wysokim natężeniu ruchu samochodowego.

Warto przeczytać: Smog fotochemiczny. Skład, powstawanie, skutki

3. Skład smogu w Polsce – normy zanieczyszczeń i źródła ich emisji

Pył zawieszony PM10

Pył zawieszony PM10 składa się z cząsteczek o średnicy do 10 µm, zawierających m.in. metale ciężki, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (w tym benzopiren) oraz dioksyny. Cząsteczki te trafiają wraz z tlenem do dróg oddechowych, gdzie się kumulują, a drobniejsze z nich przenikają do krwiobiegu.

Według WHO średnie 24-godzinne stężenie nie powinno przekraczać 50 µg/m³, a przekroczenie tej normy dopuszczalne jest maksymalnie 35 razy w roku. Sugerowane dopuszczalne stężenie średnioroczne to 20 µg/m³, ale w Polsce podwyższono je do 40 µg/m³.

Zgodnie z poniższym wykresem głównym źródłem pyłów PM10 jest spalanie paliw w innych sektorach. W kategorii tej dominuje właśnie wspomniana niska emisja.

Pył zawieszony PM2,5

Pył zawieszony PM2,5 zawiera cząsteczki o średnicy do 2,5 µm, a ich skład jest taki sam jak w przypadku pyłu PM10. Są to jednak cząsteczki najbardziej niebezpieczne, gdyż łatwo przedostają się do krwiobiegu, co daje im dostęp do wszystkich narządów wewnętrznych. Pyły zawieszone wywołują choroby układów oddechowego, nerwowego i krwionośnego, a także nowotwory.

Także i w przypadku pyłów PM2,5 główny problem stanowi niska emisja, ujęta w kategorii 1A4. Inne sektory. Widać tu jednak także dość duże znaczenie spalania paliw w przemyśle energetycznym.

Zgodnie z zaleceniami WHO średnie 24-godzinne stężenie pyłu PM2,5 nie powinno być wyższe niż 25 µg/m³.

Normę średnioroczną wyznaczono na 10 µg/m³, lecz w Polsce jest to 25 µg/m³, a od 2020 r. – 20 µg/m³.

Więcej o pyłach zawieszonych przeczytasz w artykule: Pyły zawieszone – wszystko o pyłach PM2,5 i PM10.

Benzen

Benzen to związek rakotwórczy, zaliczany do grupy lotnych związków organicznych (LZO). Wyznaczono dla niego wyłącznie normę średnioroczną, która wynosi w Polsce 5 µg/m³. 

Dwutlenek siarki

SO2 negatywnie wpływa na układ oddechowy, a szczególne zagrożenie stanowi dla osób starszych, dzieci i astmatyków. Dla dwutlenku siarki wyznaczono jedynie dopuszczalne stężenie średniodobowe – 125 µg/m³ i nie może być przekroczone częściej niż przez 3 dni w roku.

Źródła SO2 prezentuje poniższy wykres. Widać na nim, że za emisję tych zanieczyszczeń w dużym stopniu odpowiada spalanie paliw w przemyśle energetycznym.

Tlenki azotu

Tlenki azotu (NOx) także zaburzają pracę układu oddechowego, zwłaszcza w przypadku seniorów, dzieci i astmatyków. Dla dwutlenku azotu (NO2) określone zostało akceptowalne stężenie jednogodzinne. Wynosi ono 200 µg/m³ i może być przekroczone w ciągu roku maksymalnie 18 razy.

Za emisję NOx w znacznym stopniu odpowiada transport, co widać na poniższym wykresie.

Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne

Głównym przedstawicielem związków z grupy WWA jest benzo(a)piren (C₂₀H₁₂), wykazujący silne działanie rakotwórcze. W Polsce jego dopuszczalny poziom średnioroczny wynosi 1 ng/m³. Chociaż benzopiren i inne wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne często wymienia się jako oddzielny składnik smogu, to wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne obecne są głównie w pyle zawieszonym. Ma to istotny wpływ na sposób ich usuwania.

W Polsce za emisję WWA odpowiadają głównie spalanie paliw w kategorii Inne sektory, która obejmuje instytucje, gospodarstwa domowe, obiekty handlowe i usługowe, spalanie paliw w rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie.

Więcej o benzopirenie można przeczyć w artykule „Benzopiren-składnik smogu, co warto wiedzieć?„

4. Mapa smogu – jak Polska prezentuje się na tle Europy?

Jakość powietrza w Polsce na tle innych krajów europejskich prezentuje poniższa mapa, uwzględniająca stan z 31 października 2019 r.

Przeczytaj: Przyczyny zanieczyszczeń powietrza

źródło: airindex.eea.europa.eu

Według danych zaprezentowanych przez Polski Alarm Smogowy w 2021 r. polskimi miastami o najwyższym średniorocznym stężeniu PM 10 (mg/m³) były:

1. Nowa Ruda – 41 mg/m³,
2. Sucha Beskidzka – 40 mg/m³,
3. Pszczyna, Wodzisław Śląski, Zgierz – 39 mg/m³,
4. Nowy Targ – 38 mg/m³,
5. Mosina, Goczałkowice-Zdrój, Żywiec, Myszków, Zawiercie, Oświęcim – 37 mg/m³.

Jak widać na powyższej mapie, nie oznacza to jednak, iż w innych miejscowościach jakość powietrza można uznać za dobrą.

Zobacz także: Smog elektromagnetyczny – poważne zagrożenie czy teoria spiskowa?

5. Jak dbać o jakość powietrza?

Podsumowując informacje zawarte w poprzednich częściach artykułu, można stwierdzić, iż główną przyczyną złego stanu powietrza jest szeroko pojęta działalność człowieka.

Nie jest to wiadomość, z której moglibyśmy być dumni, ale z drugiej strony fakt ten oznacza, że każdy z nas może choćby w niewielkim stopniu przyczynić się do ograniczenia poziomu w smogu w swojej okolicy. Działania, jakie możemy podjąć, to:

• wybieranie metod ogrzewania emitujących mniejszą ilość zanieczyszczeń,
• dbanie o prawidłową izolację cieplną własnego domu,
• całkowita rezygnacja ze spalania śmieci,
• częstsze korzystanie z komunikacji miejskiej zamiast z własnego samochodu,
• angażowanie się w lokalne działania zmierzające do poprawy jakości powietrza,
• rozpowszechnianie wiedzy o przyczynach smogu wśród znajomych.

Jeśli stężenie zanieczyszczeń przekracza dopuszczalne normy, zaleca się:

• używać dobrego oczyszczacza powietrza, wyposażonego w filtr HEPA oraz filtr węglowy, o wydajności odpowiedniej do powierzchni obsługiwanego pomieszczenia,
• ograniczyć przebywanie na zewnątrz (dotyczy to zwłaszcza ludzi starszych, dzieci, osób cierpiących na schorzenia układu odpornościowego, oddechowego lub krwionośnego oraz kobiet ciężarnych),
• unikać wszelkich aktywności fizycznych na świeżym powietrzu (podczas uprawiania sportu zwiększa się zapotrzebowanie na tlen, co przy wysokim poziomie smogu skutkuje wdychaniem kilkukrotnie większej dawki zanieczyszczeń),
• unikać otwierania okien,
• korzystać z masek antysmogowych podczas przebywania na zewnątrz, o których więcej napisaliśmy w artykule Maski antysmogowe – które modele warto kupić?.

Stan powietrza w miejscu zamieszkania można kontrolować na kilka sposobów:

• poprzez używanie czujników smogu,
• montując zewnętrzny czujnik jakości powietrza,
• korzystając ze stron internetowych oraz aplikacji poświęconych czystości powietrza.

---

Bibliografia:

1. Krajowy bilans emisji SO2, NOx, CO, NH3, NMLZO, pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 2015 – 2017, oprac. Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy, https://www.kobize.pl/uploads/materialy/materialy_do_pobrania/krajowa_inwentaryzacja_emisji/Bilans_emisji_za_2017.pdf
2. Krajowy bilans emisji SO2, NOx, CO, NH3, NMLZO, pyłów, metali ciężkich i TZO za lata 1990-2020, oprac. Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy, https://www.kobize.pl/uploads/materialy/materialy_do_pobrania/krajowa_inwentaryzacja_emisji/Bilans_emisji_za_2020.pdf
3. Efektywność energetyczna w Polsce przegląd 2017, Instytut Ekonomii Środowiska, https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/4481-efektywnosc-energetyczna-w-polsce-2017.pdf
4. Smog w Polsce i jego konsekwencje, Polski Instytut Ekonomiczny, https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2020/03/PIE-WP_5-2019.pdf
5. Smogowy ranking miast – Polski Alarm Smogowy wskazuje liderów zanieczyszczenia, Polski Alarm Smogowy, https://polskialarmsmogowy.pl/2022/11/smogowy-ranking-miast-polski-alarm-smogowy-wskazuje-liderow-zanieczyszczenia/

---

FAQ, czyli najczęstsze pytania o smog w Polsce