Porady

Wbrew powszechnej opinii kurz to nie tylko złuszczony naskórek, sierść czy odchody roztoczy, ale dziesiątki różnych substancji działających drażniąco na nasz układ oddechowy i odpornościowy. W szczególności narażone na niego są dzieci oraz alergicy. Jakie są sposoby na pozbycie się kurzu z mieszkania?

W skrócie

• Dowiedz się, jak kurz może wpływać na zdrowie, zwłaszcza jeśli jesteś alergikiem. Reakcje alergiczne i problemy z układem oddechowym to tylko część jego negatywnego oddziaływania.
• Odkryj skuteczne strategie na pozbycie się kurzu z mieszkania, włączając w to oczyszczacze powietrza i praktyczne porady dot. utrzymywania czystości, które pomogą stworzyć zdrowe i przyjazne środowisko w domu.
• Sprawdź, jakie oczyszczacze powietrza dobrze radzą sobie z kurzem. Na jakie funkcje zwrócić uwagę przy zakupie i jakie modele wybrać?

---

Spis treści:
1. Kurz w domu
1.1. Co znajduje się w kurzu?
1.2. Wpływ kurzu na zdrowie
1.3. Czy kurz może być też pożyteczny?
2. Alergia na kurz
3. Jak wyeliminować kurz z domu?
3.1. Oczyszczacz powietrza, skuteczny pochłaniacz kurzu
3.2. Jonizacja a usuwanie kurzu?
4. Oczyszczacze powietrza na kurz – polecane urządzenia
4.1. Oczyszczacz powietrza do sypialni
4.2. Oczyszczacz powietrza do salonu
5. Pozostałe sposoby na pozbycie się kurzu z mieszkania

---

1. Kurz w domu

Szukając odpowiedzi na powyższe pytanie, trafiamy na definicję Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która określa kurz jako mieszaninę cząstek stałych o średnicy do 100 µm. Na pierwszy rzut oka wygląda to dość enigmatycznie. Czym są bowiem „cząstki stałe o średnicy do 100 µm”?

1.1. Co znajduje się w kurzu?

Skład kurzu może być różny w zależności od rodzaju pomieszczenia, lokalizacji, piętra, na którym położony jest lokal, obecności zwierząt, dzieci, kwiatów, typu stolarki okien, rodzaju mebli i wielu innych czynników. Składa się on przede wszystkim z drobnych odpadów organicznych i nieorganicznych, jak również mikroorganizmów, które żywią się choćby naszymi włosami i sierścią zwierząt.

W zbiorczym badaniu Consumer Product Chemicals in Indoor Dust naukowcy wykazali, że w skład kurzu wchodzić może (w różnym zakresie) nawet 45 substancji chemicznych. Substancje te tworzą m.in. 

• złuszczony naskórek
• włosy
• żywe roztocza
• odchody roztoczy
• bakterie takie jak: Bacillus, Staphyloccus czy Micrococcus
• grzyby, pleśnie i ich zarodniki
• martwe owady
• jaja i odchody owadów
• pyłki roślin
• resztki kosmetyków, środków czystości, środków chemicznych
• zanieczyszczenia przyniesione z zewnątrz na butach – ziarna piasku, ziemi

1.2. Wpływ kurzu na zdrowie

Wpływ kurzu na zdrowie jest dość indywidualną kwestią. U jednych nie przełoży się w żaden sposób na zdrowie i samopoczucie. U innych zaś wywoła silną reakcję alergiczną, która nieleczona może prowadzić do astmy oskrzelowej.

1.3. Czy kurz może być też pożyteczny?

Tak, jeśli weźmiemy pod uwagę kwestię odporności. Potrzebujemy bowiem kontaktu z mikroorganizmami, aby wzmacniać swój układ odpornościowy.

Wśród alergików znaleźć można spore grono osób, w przypadku których ekspozycja na kurz zadziałała jak naturalna szczepionka, zmniejszając objawy alergii.

2. Alergia na kurz

Reakcja alergiczna jest oczywiście najczęściej występującym schorzeniem w przypadku kurzu. W większości przypadków wywołują ją roztocza kurzu domowego oraz produkty przemiany materii owadów (mogą to być również ich odnóża i martwe ciała). W kłębkach kurzu ukryta jest też sierść zwierząt, jak również zarodniki grzybów i pleśni (Alternaria, Cladosporium, Aspergillus, Penicillium).

Do najczęstszych objawów alergicznych należą:

• Nieżyt nosa (przewlekły katar, któremu może towarzyszyć kichanie)
• kaszel (zazwyczaj suchy, napadowy)
• duszności
• ucisk w klatce piersiowej
• zmiany skórne
• swędzenie
• zapalenie spojówek
• intensywne łzawienie
• ból głowy i/lub zatok.

Długotrwałe oddychanie zakurzonym powietrzem może prowadzić do przewlekłych chorób układu oddechowego, na czele z astmą oskrzelową. Osłabia również nasz układ odpornościowy, dlatego częściej doświadczamy chorób górnych dróg oddechowych. W ich przypadku prawdziwe podłoże może być trudne do zidentyfikowania.

Alergia przypomina bowiem w objawach przeziębienie (stan podgorączkowy, kaszel, nieżyt nosa). Często więc są to symptomy na tyle błahe, że przyzwyczajamy się do życia z nimi. Niepokojem napawają nas dopiero napady kaszlu czy duszności, które często prowadzą do konsultacji alergologicznej, gdzie dowiadujemy się o towarzyszącym nam uczuleniu.

Zobacz ranking oczyszczaczy powietrza >>

3. Jak wyeliminować kurz z domu?

Szacuje się, że na powierzchni 1 m² żyje około 10 tysięcy roztoczy kurzu domowego. Przy 40-metrowym mieszkaniu, liczba samych cząsteczek roztoczy może więc wynosić ok. 400 tys. Najbardziej uciążliwe roztocza stają się w sezonie grzewczym, sprzyjającym namnażaniu się tych mikroorganizmów.

3.1. Oczyszczacz powietrza, skuteczny pochłaniacz kurzu

Oczyszczacz powietrza pracuje we Wrocławiu na 10 m² w sypialni u P. Pawła i Moniki. Ze względu na brak automatyzacji, oczyszczacz pracuje na dostosowanym trybie favorite (14-25 m²). Mieszkanie znajduje się w bloku oddalonym od głównej ulicy.

Najskuteczniejszym, obok odkurzaczy, narzędziem do walki z kurzem są oczyszczacze powietrza. Urządzenia te stworzono, by redukować zanieczyszczenia, których nie widać gołym okiem

Nie rekomendujemy oczyszczacza powietrza jako remedium na kurz.
Pomaga, ale nie usuwa całości kurzu z pomieszczenia.

Oczyszczacze powietrza świetnie sprawdzą się w przypadku smogu, zneutralizują również unoszące się w powietrzu roztocza kurzu domowego, pyłki roślin, elementy naskórka, włosów, sierści i inne elementy tworzące kurz.

Wszystko za sprawą wiatraka, który wymusza zwiększony przepływ powietrza oraz odpowiednich filtów w urządzeniu. Intensywna cyrkulacja powietrza wznieca drobinki kurzu, które następnie zasysane są do urządzenia, gdzie osiadają na powierzchniach filtrów.

Choć obecnie wyróżniamy wiele rodzajów filtrów (m.in. HEPA, elektrostatyczny, wodny), najskuteczniejszym w walce z drobnymi cząsteczkami jest filtr HEPA.

Filtr HEPA wykonany z gęsto plecionych włókien polimerów – polipropylenu lub politereftalanu etylenu stanowią szczelną blokadę dla cząsteczek o wielkości nawet 0,01 mikrona.

Filtr HEPA sobie więc z zatrzymywaniem cząsteczek o średnicy 70 razy mniejszej od ludzkiego włosa. I radzą sobie z tym naprawdę nieźle, osiągając skuteczność od 95 do 99,995%. Więcej o filtrze HEPA przeczytasz w poradniku „Filtry HEPA w oczyszczaczach powietrza”.

3.2. Jonizacja a usuwanie kurzu?

Wbrew niektórym źródłom polecającym jonizację jako skuteczny sposób na pozbycie się kurzu, niestety sam jonizator nie jest w stanie zneutralizować cząsteczek roztoczy.

Potwierdza to badanie opublikowane w roku 2012 na łamach Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine, gdzie analizowano skuteczność jonizacji w usuwaniu dwóch bardzo popularnych odmian roztoczy (Dermatophagoides pteronyssinus i Dermatophagoides farinae)

W warunkach laboratoryjnych zestawiono ze sobą komercyjny jonizator oraz wspomniane odmiany roztoczy. Neutralizacja roztoczy na zadowalającym poziomie (ok. 80%) nastąpiła dopiero po 24h pracy jonizatora.

W tym miejscu warto podkreślić, że dane te uzyskano poddając jonizacji cząsteczki roztoczy dryfujące swobodnie w powietrzu. W przypadku zaś tych ukrytych w materacach czy zasłonach, skuteczność ta zdecydowanie spada – ok. 10% po 24 godzinach, ok. 65% po 72h.

Wytwarzając pole elektrostatyczne, jonizatory powietrza będą natomiast skutecznie przyciągać do siebie większe cząsteczki kurzu i brudu. Użytkownicy niekiedy skarżą się nawet na brunatne plamy na podłodze czy ścianie, w okolicy oczyszczacza, po dłuższym działaniu jonizatora powietrza.

4. Oczyszczacze powietrza na kurz – polecane urządzenia

Poszukując oczyszczacza powietrza do pomieszczenia, należy pamiętać, że im większa wydajność oczyszczacza powietrza, tym lepiej będzie zbierał kurz.

Dobrą praktyką jest dobieranie oczyszczacza powietrza z zapasem wydajności, nigdy na „styk”. Oczyszczacz będzie pracował wydajnie, ale ciszej.

Przykład: W przypadku Winix Zero deklarowana powierzchnia przez producenta to 99 m². Według nas, oczyszczacz powinien pracować na max. 57 m². Dobierając go do mniejszego pokoju o powierzchni do 40 m², oczyszczacz będzie lepiej zbierał kurz, wywołując duży przepływ powietrza.

Co ciekawe, w przypadku kurzu dobrze sprawdzają się oczyszczacze z czujnikami jakości powietrza na podczerwień, a nie laserowymi. Choć tego typu czujniki gorzej radzą sobie ze smogiem, to naprawdę nieźle wychwytują większe cząsteczki jak właśnie kurz, różnego rodzaju paproszki czy okruszki. Dlatego też do walki z kurzem możemy polecić np. oczyszczacze powietrza Sharp oraz oczyszczacze powietrza Philips, które wykorzystują właśnie starszą technologię sensorów – podczerwień.

4.1. Oczyszczacz powietrza do sypialni

Jeśli poszukujesz oczyszczacza do standardowej wielkości pokoi – ok. 15-30 m², sprawdź przede wszystkim:

Klarta Forste 4 – cena: 899 zł, świetne tryby auto, jonizacja plazmowa (metraż: ok. 38 m²)

Philips AC2887/10 – cena: 1419 zł, czujnik PM na podczerwień (metraż: ok. 42 m²)

Sharp KC-D40EUW – cena: 1299 zł, nawilżacz i jonizacja plazmowa (metraż: ok. 25 m²)

Electrolux WA71-305DG – cena: 1299 zł, oczyszczacz do powieszenia na ścianie (metraż: ok. 35 m²)

4.2. Oczyszczacz powietrza do salonu

W przypadku dużych otwartych przestrzeni, np. salon z kuchnią czy biuro, polecamy m.in.:

Klarta Stor 2 – cena: 1299 zł, świetne tryby auto, jonizacja plazmowa (metraż: ok. 75 m²)

Electrolux PA91-404DG/GY – cena: 1560 zł, jonizacja (metraż: ok. 55 m²)

Sharp KC-D60EUW – cena 1890 zł, nawilżacz i jonizacja plazmowa (metraż: ok. 49 m²)

Ideal AP40 – cena: 1999 zł, jonizacja plazmowa (metraż: ok. 60 m²)

5. Pozostałe sposoby na pozbycie się kurzu z mieszkania

1. Regularne sprzątanie

2-3 razy w tygodniu w przypadku powierzchni łatwo dostępnych oraz minimum 1 na tydzień w zakamarkach i innych miejscach o ograniczonej dostępności. Wybierając odkurzacz, szukajmy urządzeń z wysoką klasą reemisji kurzu.

2. Sprzątanie góra-dół

Odkurzając, pamiętajmy aby najpierw zetrzeć kurz z blatów, szafek i półek. W ten sposób kurz z górnych partii mieszkania stanie się łatwiejszy do neutralizacji przez odkurzacz czy oczyszczacz powietrza.

3. Regularne pranie i zmiana pościeli

Wielu alergików obserwuje nasilenie się objawów wieczorem, gdy kładą się spać lub przy porannej pobudce. Przyczyna może leżeć w uczulających materiałach lub…sporej ilości roztoczy nagromadzonych w pościeli czy prześcieradle. Regularne pranie poszewek i prześcieradeł, co 1-2 tygodnie w temp. 60 st. C. złagodzi objawy alergii w sypialni.

4. Antyalergiczne pokrowce na pościel i materace

Materace są jednym z głównych siedlisk roztoczy w domu. Nic dziwnego, gdyż mogą tam liczyć na spore ilości naskórka łuszczącego się w trakcie naszego snu. Na szczęście na rynku dostępnych jest coraz więcej pokrowców z membraną zapobiegającą przedostawaniu się naskórka i wilgoci do wnętrza.

5. Czyszczenie mebli tapicerowanych, firanek oraz zasłonek

W miarę możliwości starajmy się również pamiętać o praniu zasłon i firanek, przecieraniu żaluzji oraz trzepaniu mebli tapicerowanych. W przypadku kanap czy foteli, warto pokusić się o materiały niepochłaniające kurzu (skóra naturalna lub sztuczna) lub pokrowce, które będziemy mogli wyprać.

6. Ograniczenie ilości wyposażenia domowego

Im mniej sprzętów i akcesoriów w mieszkaniu, tym mniej powierzchni, na których potencjalnie może gromadzić się kurz. Jest to szczególnie ważne w przypadku alergików. Mając w rodzinie takie osoby, ograniczmy ilość mebli do niezbędnego minimum.

Pamiętajmy również, aby nie zostawiać trudno dostępnych szpar (np. pod kanapą lub pomiędzy szafą a sufitem). Polecamy meble na nóżkach, pod które bez problemu wjedzie odkurzacz lub takie, które zrównają się z powierzchnią podłogi czy sufitu.

Minimalizm we wnętrzach to także większa szansa na skuteczną filtrację powietrza przez dobry oczyszczacz powietrza.

7. Odpowiedni sposób ścierania kurzu

Kurzu z elementów wyposażenia najlepiej pozbywać się za pomocą ściereczki z mikrofibry lub ręcznika papierowego. Wolne od kurzu powierzchnie można następnie przetrzeć czystą ściereczką, nasączoną delikatnie środkiem do pielęgnacji.

8. Szczotkowanie zwierząt

Posiadacze kotów lub psów wiedzą doskonale, ile sierści potrafi unosić się w mieszkaniu. Regularne wyczesywanie swoich pupili nieco zredukuje ten problem.

9. Wymiana filtrów w urządzeniach

Odkurzacz, oczyszczacz powietrza, ale również frytkownica czy okap kuchenny. Brudne, zakurzone czy tłuste filtry nie są w stanie należycie spełniać swojej roli.

Zdjęcie od P. Grzegorza mieszkającego w centrum Jastrzębia Zdrój. Oczyszczacz powietrza ma przypisaną automatyzację i pracuje najczęściej w salonie 16 m².

Oczyszczacz powietrza ≠ odkurzacz

W tym miejscu musimy z przykrością zdementować pojawiające się w wielu miejscach informacje, jakoby oczyszczacz powietrza eliminował całkowicie problem kurzu w domu. Tak jak nie zrobi tego w pełni również sam odkurzacz. Jeśli marzymy o stale czystym domu, musimy działać kompleksowo, angażując do walki nasz czas i kilka narzędzi. 

O ile bowiem odkurzacz wciąga do siebie większość pyłów i kurzu, o tyle nie jest w stanie pochłonąć wszystkich zanieczyszczeń (tzw. reemisja kurzu).

Jego skuteczność będzie naturalnie większa przy podłodze i powierzchniach płaskich. A co z cząsteczkami, które unoszą się w powietrzu podczas sprzątania, by następnie opaść z powrotem na podłogę?

Oczyszczacz + odkurzacz + ściereczka = przepis na brak kurzu w mieszkaniu

Wszystkie wzniecone w powietrze cząsteczki bez problemu zneutralizuje oczyszczacz powietrza. Oczywiście nie oznacza to, iż urządzenie wychwytuje jedynie zanieczyszczenia unoszące się w powietrzu.

Dzięki zastosowaniu silnika, napędzającego wiatrak, oczyszczacze są w stanie wygenerować naprawdę spory ruch powietrza, odrywając cząstki, które osiadły na powierzchniach podłóg, ścian czy mebli.

Pamiętajmy jednak, iż największą skuteczność osiągają w przypadku otwartych powierzchni. Do wszelkich wnęk, zaułków, ukrytych półek czy zakamarków pod kanapą polecamy odkurzacz lub szmatkę z mikrofibry.

Oczyszczacz powietrza na kurz – podsumowanie

Oczyszczacz powietrza nie wykreśli sprzątania z listy naszych obowiązków. Może jednak ten proces bardzo ułatwić. Ogranicza bowiem ilość zanieczyszczeń (pyłów zawieszonych, lotnych związków organicznych, pyłków roślin, drobnoustrojów czy kurzu) unoszących się powietrzu, jak i osiadających na powierzchniach.

Oprócz czystych mebli, jedną z największych zalet oczyszczaczy jest przede wszystkim redukcja alergenów i szkodliwych pyłów. Dzięki nim, możemy śmielej otwierać okna zimą, jak i wiosną czy latem,  bez obaw o smog oraz pyłki traw i drzew.

Maciej Kluba

Zobacz także: Oczyszczacz czy osuszacz powietrza?

Źródła:

1. https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/swiat/231392,1,kurz-domowy-jest-potrzebny.read
2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5052660/
3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3609258/

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Rośliny doniczkowe mają pozytywny wpływ na stan powietrza. Niektóre gatunki usuwają z niego szkodliwe zanieczyszczenia, np. formaldehyd i benzen. Jednak ich możliwości w tym zakresie są mocno ograniczone, więc rośliny to nie alternatywa dla oczyszczaczy powietrza. Urządzenia wyposażone w odpowiednie technologie (HEPA i filtr węglowy) są najskuteczniejszym sposobem na usunięcie groźnego dla zdrowia smogu.

W skrócie

• Badania nad wpływem roślin na stan powietrza rozpoczęła NASA w 1989.
• Rośliny pochłaniają wyłącznie zanieczyszczenia gazowe, natomiast w walce z pyłami zawieszonymi, czyli głównym składnikiem smogu, są całkowicie nieskuteczne.
• W domowych warunkach efektywność roślin jest niska, dlatego w pomieszczeniu musiałoby znaleźć się ich dość dużo, aby powietrze zostało oczyszczone z LZO.
• Do domu warto wybierać takie gatunki, które będą mieć zapewnione odpowiednie warunki do rozwoju i nie stworzą zagrożenia dla posiadanych zwierząt.

---

Spis treści

1. 20 gatunków roślin oczyszczających powietrze
2. Rośliny łatwe w uprawie
3. Rośliny bezpieczne dla psów i kotów
4. Historia badań nad roślinami oczyszczającymi powietrze
5. Czy rośliny oczyszczające powietrze mają sens?

---

1. 20 gatunków roślin oczyszczających powietrze – charakterystyka

Chamedora wytworna (Chamaedorea elegans) – palma koralowa

Nefrolepis wyniosły – paprotka

Zielistka Sternberga

Sansewieria gwinejska

Daktylowiec niski

Bluszcz pospolity

Aglaonema

Anturium Andreego

Gerbera Jamesona

Dypsis lutescens (Chrysalidocarpus lutescens, Palma Areka)

Chryzantema wielkokwiatowa

Dracena odwrócona

Dracena wonna

Figowiec Benjamina

Epipremnum złociste

Szparag Sprengera (aspragus gęstokwiatowy)

Hoja różowa

Skrzydłokwiat

Trzykrotka

Liriope szafirkowata

Rośliny łatwe w uprawie

Jeśli nie masz doświadczenia w hodowli roślin, wybierz jeden z gatunków łatwych w uprawie. Odpowiednie dla ciebie rośliny to:

• dypsis lutescens,
• epipremnum złociste,
• zielistka Sternberga.

Rośliny bezpieczne dla psów i kotów

Koty i psy mogą odgryzać i zjadać kawałki roślin, a w niektórych z nich obecne są trujące substancje. Jeśli masz w domu zwierzaka, powinieneś wybrać gatunki bezpieczne dla niego. Spośród omówionych przez nas roślin na uwagę zasługują:

• daktylowiec niski,
• dypsis lutescens,
• gerbera Jamesona,
• liriope szafirkowata,
• nefrolepis wyniosły,
• trzykrotka,
• zielistka Sternberga.

Historia badań nad roślinami oczyszczającymi powietrze

Badaniem wpływu roślin na stan powietrza zajęła się NASA, która w 1989 r. opublikowała listę 18 gatunków najlepiej radzących sobie z usuwaniem zanieczyszczeń. 

Znalazły się na niej: aglaonema, anturium Andreego, bluszcz pospolity, chryzantema wielkokwiatowa, daktylowiec niski, dracena odwrócona, dracena wonna, dypsis lutescens, epipremnum złociste, figowiec Benjamina, gerbera Jamesona, nefrolepis obliterata, nefrolepis wyniosły, liriope szafirkowata, rapis wyniosły, sansewieria gwinejska, skrzydłokwiat oraz zielistka Sternberga.

W trakcie badań uwzględniono efektywność walki z formaldehydem, benzenem, amoniakiem, ksylenami i trichloroetylenem.

Aby rzetelne ocenić wyniki uzyskane przez NASA, trzeba wziąć pod uwagę fakt, iż badane rośliny znajdowały się w szczelnych komorach o objętości maksymalnie 1 m³. To zupełnie inne warunki niż te, z jakimi mamy do czynienia w naszych domach i mieszkaniach.

B. C. “Bill” Wolverton, jeden z pracowników NASA kontynuował badania nad zdolnością roślin do redukcji zanieczyszczeń jeszcze przez wiele lat. W 2006 r. dokonał on eksperymentu, którego wyniki nie zostały wprawdzie oficjalnie opublikowane, ale zasługują na wspomnienie. Wolverton skonstruował wówczas filtr roślinno-powietrzny, czyli roślinę rosnącą w mieszaninie węgla aktywnego i keramzytów, którą umieścił w przyczepie silnie zanieczyszczonej formaldehydem. Przeprowadzone testy wykazały, iż jego poziom obniżył się z 0,18 ppm do 0,03 ppm.

Tematem tym zainteresował się także Stanley J. Kays z Uniwersytet w Georgii, który w 2009 r. po sprawdzeniu 28 roślin stwierdził, że niektóre z nich oczyszczają powietrze, a dodatkowo poprawiają samopoczucie psychiczne, obniżając poziom stresu i zwiększając produktywność.

Zespół Kaysa ocenił skuteczność walki usuwania benzenu, toluenu, trichloroetenu, oktanu i alfa-pinenu, z którymi spośród przebadanych gatunków najlepiej poradziły sobie aspragus gęstokwiatowy (szparag Sprengera), bluszcz pospolity (Hedera helix), hemigraphis alternata oraz hoja (Hoya carnosa).

Sam naukowiec zwrócił jednak uwagę na fakt, iż badania odbywały się w warunkach laboratoryjnych, które różnią się od domowych.

Rośliny a smog

Roślin doniczkowych nie można uznać za znakomitą broń w walce ze smogiem nie tylko ze względu na specyfikę warunków, w jakich przeprowadzono badania. Główny problem stanowi fakt, iż rośliny nie usuwają pyłów zawieszonych, czyli podstawowego składnika smogu. Jeśli chcesz oczyścić powietrze z pyłów PM2,5 i PM10, potrzebujesz dobrego oczyszczacza powietrza.

Czy rośliny oczyszczające powietrze mają sens?

Zaprezentowane przez nas gatunki to rośliny doniczkowe, które najlepiej radzą sobie z oczyszczaniem powietrza. Chociaż żadna z nich nie zastąpi oczyszczacza, to warto mieć je w swoim domu – będą stanowić dodatkową ochronę i zdobić pomieszczenia.

Warto pamiętać o tym, że to system korzeniowy jest elementem odpowiedzialnym za oczyszczanie, dlatego w celu pełnego wykorzystania właściwości roślin doniczkowych, należy ustawić je w taki sposób, żeby powietrze łatwo docierało do korzeni.

Drugi czynnik wpływający na efektywność walki z toksynami to stosunek liczby roślin do wielkości pomieszczenia. Możliwości filtracyjne poszczególnych gatunków są różne, ale jedna roślin z pewnością nie wpłynie znaczącą na jakość powietrza, dlatego w każdym pokoju powinno ich być kilka.

Uwaga! Badania Kaysa wykazały też, iż plastikowe doniczki oraz pestycydy mogą stać się źródłem LZO. Warto zatem wybierać bezpieczne pojemniki i korzystać z naturalnych środków ochrony roślin.

Podsumowanie, czyli rośliny oczyszczające powietrze wg ranking-oczyszczaczy.pl

Rośliny doniczkowe usuwają wyłącznie zanieczyszczenia gazowe, a ich efektywność jest dość niska. Aby uzyskać dobre rezultaty, w pomieszczeniu trzeba umieścić przynajmniej kilkanaście różnych gatunków. Żadna roślina nie pochłania pyłów zawieszonych. Jeśli chcesz dobrze dbać o zdrowie swoje i swoich bliskich, skorzystaj z rankingu oczyszczaczy powietrza albo wybierz jedno z rekomendowanych urządzeń.

Oczyszczacze powietrza do pokoju do 30 m²:

• Klarta Forste 4 (najlepszy stosunek ceny do możliwości) – cena około 859 zł
• LIFAair LA333 ze stacją LAM05 (ogromna ilość węgla, czujnik LZO) – cena około 3500 zł

Oczyszczacze powietrza do pokoju od 30 do 70 m²:

• Klarta Stor 2 (najlepszy stosunek ceny do możliwości) – cena około 1600 zł
• LIFAair LA503 ze stacją LAM05 (ogromna ilość węgla, czujnik LZO) – cena około 5000 zł

Jeżeli zastanawiasz się nad kupnem oczyszczacza, sprawdź ten artykuł ???? Najnowsze trendy w oczyszczaczach powietrza

FAQ, czyli najczęstsze pytania o rośliny oczyszczające powietrza

Dyfuzor powietrza to najlepszy sposób na pełne wykorzystanie właściwości olejków eterycznych. W sprzedaży dostępnych jest kilka rodzajów takich urządzeń, które różnią się nie tylko sposobem działania, ale i skutecznością.

W skrócie

• Dyfuzor powietrza rozprowadza olejki eteryczne powietrzu. Nie służy on do nawilżania powietrza. Nie rozwiąże więc problemów z niską wilgotnością.
• Istnieje kilka rodzajów dyfuzorów. Najpopularniejsze ze względu na swą niską ceną są dyfuzory ultradźwiękowe. Nieco droższe, ale zdrowsze są dyfuzory nebulizujące. Dlatego też nebulizatory częściej mają profesjonalne zastosowanie. Dyfuzory patyczkowe i cieplne nie są zbyt skuteczne.
• Korzystając z dyfuzora, pamiętaj przede wszystkim o wlewaniu wyłącznie czystych olejków eterycznych, bez sztucznych dodatków i dbaniu o czystość aromatyzera. Do urządzeń ultradźwiękowych wlewaj zaś tylko wodę destylowaną, aby uniknąć emisji pyłu.

---

Spis treści

1. Do czego służy dyfuzor powietrza
2. Popularne dyfuzory powietrza – przykłady
3. Rodzaje dyfuzorów
4. Dyfuzor a nawilżacz powietrza
5. Dyfuzor zapachowy a bezpieczeństwo
6. FAQ, czyli najczęstsze pytania o dyfuzor powietrza

---

Do czego służy dyfuzor powietrza

Dyfuzor powietrza nazywany jest także dyfuzorem zapachowym i właśnie ta druga nazwa dobrze odzwierciedla jego funkcję. Dyfuzor służy bowiem do rozprowadzania w powietrzu olejku zapachowego, a więc umożliwia aromaterapię. Czasami bywa też określany aromatyzerem. Dyfuzor nie służy do nawilżania powietrza. Jeśli masz problem z niską wilgotnością, kup nawilżacz powietrza.

Popularne dyfuzory powietrza – przykłady

Dyfuzory ultradźwiękowe

Na początek najpopularniejszy typ dyfuzora, czyli ultradźwiękowy.

Sharp DF-A1-B/Sharp DF-A1-E/Sharp DF-A1-T

W ofercie Sharpa znalazł się dyfuzor zapachów dostępny w trzech wersjach kolorystycznych:

• czarnej – Sharp DF-A1-B,
• białej – Sharp DF-A1-E,
• brązowej – Sharp DF-A1-T.

To urządzenie zbiornikiem na wodę o pojemności 200 ml, zasilane poprzez kabel USB. Uwalnianie wody producent oszacował na 5,5 ml/h, więc należy pamiętać, że nie jest to nawilżacz. Aromatyzer ma żółte podświetlenie, dzięki czemu imituje płomień świecy, a także funkcję restartu po przerwie w dostawie energii.

Marka i model	Sharp DF-A1-B/Sharp DF-A1-E/Sharp DF-A1-T
Cena	159 zł
Rodzaj	dyfuzor ultradźwiękowy
Pojemność zbiornika	200 ml
Funkcje dodatkowe	imitacja płomienia świecy, autorestart, automatyczne wyłączenie po opróżnieniu zbiornika
Głośność pracy	do 27 dB
Moc	10 W

Sprawdź także: Nawilżacze powietrza do dużych powierzchni

Aromatly

Aromatly to urządzenie oferowane zarówno jako dyfuzor olejków, jak i nawilżacz ultradźwiękowy. Wydajność nawilżania wynosi 20 ml/h, a więc za mała w przypadku poważnych problemów z przesuszeniem powietrza, ale też wystarczająco duża, aby unikać używania tego urządzenia, gdy wilgotność jest zbyt wysoka.

Aromatyzer Aromatly jest zasilany przez kabel USB. Kolorowe podświetlenie sprawia, że podczas pracy urządzenie daje efekt kominka. Ponadto znalazł się w nim timer, umożliwiający zaplanowanie momentu wyłączenia.

Marka i model	Aromatly
Cena	122 zł
Rodzaj	dyfuzor ultradźwiękowy
Pojemność zbiornika	180 ml
Funkcje dodatkowe	imitacja kominka, automatyczne wyłączenie po opróżnieniu zbiornika, timer
Głośność pracy	b.d.
Moc	b.d.

Dyfuzory nebulizujące

Alternatywę dla dyfuzora ultradźwiękowego stanowi dyfuzor nebulizujący, czyli nebulizator.

Biolavit

Nebulizuący dyfuzor powietrza Biolavit charakteryzuje się eleganckim designem. Obudowa wykonana jest ze szkła i drewna brzozowego. Zasilanie odbywa się przez kabel USB. W nebulizatorze znalazło się kolorowe podświetlenie.

Marka i model	Biolavit
Cena	218 zł
Rodzaj	dyfuzor nebulizujący
Funkcje dodatkowe	kolorowe podświetlenie, automatyczne wyłączanie
Głośność pracy	b.d.
Moc	b.d.

Mohani

Nebulizator Mohani dostępny jest w dwóch wersjach kolorystycznych: jasnej i ciemnej. Obie prezentują się bardzo dobrze, ponieważ także i tutaj mamy do czynienia z udanym połączeniem szkła i drewna. Urządzenie umożliwia regulację intensywności pracy.

Marka i model	Mohani
Cena	202 zł
Rodzaj	dyfuzor nebulizujący
Funkcje dodatkowe	automatyczne wyłączanie
Głośność pracy	b.d.
Moc	b.d.

Rodzaje dyfuzorów

Obecnie w sprzedaży dostępne są głównie dyfuzory ultradźwiękowe oraz nebulizujące.

Dyfuzor ultradźwiękowy

Działanie dyfuzora ultradźwiękowego jest podobne do działania nawilżacza ultradźwiękowego. Kluczową rolę odgrywają tutaj zatem fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości, które rozbijają samą wodę lub –rzadziej – wodę zmieszaną z olejkami na mikroskopijne cząsteczki. Jeśli oddziałują na samą wodę, to w kolejnym etapie przepływa ona przez filtr nasączony olejkiem i ostatecznie do pomieszczenia trafia pachnąca mgiełka.

Warto zauważyć, iż dyfuzory parowe, które wymienia się jako oddzielny typ dyfuzorów, to w praktyce często urządzenia ultradźwiękowe.

Dyfuzor ultradźwiękowy do prawidłowego działania potrzebuje wody, a z uwagi na sposób działania tej technologii, radzimy używać wody destylowanej. Jednocześnie należy szczególnie dbać o higienę urządzenia, mając na uwadze fakt, iż na mikroskopijne cząsteczki rozbite zostaną też ewentualne zanieczyszczenia obecne wewnątrz dyfuzora. Z tego samego powodu zalecamy używać tylko czystych olejków eterycznych, bez sztucznych dodatków.

Dyfuzor nebulizujący/Nebulizator olejków

Dyfuzor nebulizujący w przeciwieństwie do ultradźwiękowego nie wymaga stosowania wody i nie miesza z nią olejku, czyli nie rozcieńcza go. Z tego powodu bywa uznawany za bardziej profesjonalny i lepszy do zastosowań typowo terapeutycznych. Urządzenie rozpyla olejek w powietrzu przy użyciu dużego ciśnienia. Najtańsze nebulizatory olejków są droższe od najtańszych aromatyzerów ultradźwiękowych, ale za to nie trzeba dokupywać do nich wody destylowanej.

Inne dyfuzory zapachów

Ponadto wyróżnia się jeszcze:

• Dyfuzory patyczkowe
  Dyfuzor patyczkowy nie jest urządzeniem elektrycznym. Ma postać pojemnika wypełnionego olejkami zapachowymi, do których wkłada się kilka dołączonych do niego patyczków, wykonanych z materiałów absorbujących olejki (np. włókna fibrynowego). Nie dochodzi tutaj do rozpylania olejków w powietrzu. Zaletą jest niska cena, wadą znikoma skuteczność.
• Dyfuzory cieplne
  Działają na zasadzie podgrzewania olejków lub wody z dodatkiem olejków, co prowadzi do parowania. Zbyt słabe podgrzewanie oznacza niską skuteczność, zbyt mocne może powodować utratę terapeutycznych właściwości olejku eterycznego.
• Dyfuzory parowe
  Dyfuzory parowe to określenie często wykorzystywane, chociaż nie zawsze w odniesieniu do tych samych urządzeń.
  • Niekiedy określa się w ten sposób dyfuzory, w których powietrze zostaje przesuszone przez nasączony olejkami filtr.
  • Inni zaliczają do tej grupy także te dyfuzory, w których to przez filtr przepływa para wodna i w tej sytuacji zrozumiałe jest, dlaczego w opisie wielu aromatyzerów ultradźwiękowych znajduje się hasło „dyfuzor parowy”.
  • Można też spotkać się z informacją, iż dyfuzor parowy to ten, który wykorzystuje mechanizm parowania np. na skutek delikatnego podgrzania olejku i w tym przypadku do tej grupy zaliczylibyśmy dyfuzory cieplne.
    Podsumowując, mając przed sobą dyfuzor parowy, przed zakupem warto upewnić się, jak on działa, ponieważ określenie to nie jest jednoznaczne.

Dyfuzor a nawilżacz powietrza

Dyfuzor i nawilżacz powietrza nie są tym samym, chociaż niektóre urządzenia łączą ich funkcję. Zadaniem dyfuzora – jak już wspomnieliśmy – jest rozprowadzanie w powietrzu zapachów, natomiast nadrzędna funkcja nawilżania to podnoszenie wilgotności powietrza. Na rynku możemy znaleźć nawilżacze z funkcją aromaterapii, głównie ultradźwiękowe, a wśród nich także małe urządzenia, których wydajność nawilżania jest tak niska, że w rzeczywistości powinno się klasyfikować je jako dyfuzory z funkcją nawilżania.

Ze względu na efekty uboczne działania nawilżacza ultradźwiękowego, nie polecamy jego wyboru, a jeśli wpływ na tę decyzję ma funkcja aromaterapii, sugerujemy rozważenie nawilżacza ewaporacyjnego i oddzielnego dyfuzora.

Zobacz także: Nawilżacz ewaporacyjny, parowy i ultradźwiękowy. Ranking i opinie

Dyfuzor zapachowy a bezpieczeństwo

Dyfuzory zapachowe to urządzenia bezpieczne pod warunkiem ich prawidłowego użytkowania. Należy pamiętać o tym, aby:

• korzystać wyłącznie z czystych olejków eterycznych, bez sztucznych dodatków,
• dbać o czystość aromatyzera,
• do ultradźwiękowego dyfuzora powietrza wlewać tylko wodę destylowaną,
• przestrzegać zaleceń producenta odnośnie bezpieczeństwa i higieny.

FAQ, czyli najczęstsze pytania o dyfuzor powietrza

Choć o formaldehydzie nie mówi się tak dużo, jak o pyłach zawieszonych czy benzopirenie, jest on istotnym składnikiem smogu. Tajemniczo brzmiąca substancja należy do grupy lotnych związków organicznych, które stanowią 60% wszystkich substancji zanieczyszczających atmosferę.

Z tego artykułu dowiesz się co to jest formaldehyd, gdzie występuje i skąd bierze się w środowisku? Przedstawiamy toksyczny wpływ substancji na nasze zdrowie i wyjaśniamy jak pozbyć się go z mieszkania.

W skrócie

• Formaldehyd, nazywany również aldehydem mrówkowym, to toksyczna substancja chemiczna. Powstaje ona podczas niepełnego spalania substancji zawierających węgiel (na przykład podczas wędzenia pokarmów bogatych w białka)
• Związek ten obecny jest w wielu codziennych produktach i materiałach budowlanych, np. w płytach wiórowych czy pilśniowych, żywicach fenolowo-formaldehydowych, tekstyliach oraz kosmetykach (np. niektórych lakierach do paznokci).
• Formaldehyd uznaje się za substancję kancerogenną i może prowadzić do szeregu problemów zdrowotnych, m.in. podrażnienia dróg oddechowych, skóry, choroby układu odpornościowego, nerwowego i rozrodczego.
• Aby zmniejszyć ryzyko ekspozycji na formaldehyd, warto rozważyć korzystanie z oczyszczaczy powietrza oraz unikać produktów, które go zawierają. Np. wybierając meble i wyposażenie domu, zwróć uwagę na materiały wolne od formaldehydu.

1. Formaldehyd – budowa
   1.1. Formaldehyd a formalina
2. Gdzie występuje formaldehyd?
   2.1. Formaldehyd w mieszkaniach
   2.2. Formaldehyd w kosmetykach
   2.3. Formaldehyd w lakierach
   2.4. Formaldehyd w ubraniach
3. Źródła emisji formaldehydu
4. Formaldehyd a zdrowie
   4.1. Dopuszczalne normy formaldehydu w powietrzu
5. Jak usunąć formaldehyd z mieszkania?
6. Lepiej zapobiegać niż leczyć

Formaldehyd – budowa

Na początek odrobina chemii. Co to formaldehyd? To inaczej aldehyd mrówkowy, czyli najprostszy z aldehydów. Odkryto go w 1859 roku za sprawą rosyjskiego chemika Aleksandra Butlerowa. Czym są aldehydy? Popularną grupą charakterystycznie pachnących, toksycznych związków chemicznych o właściwościach grzybo i bakteriobójczych. 

Formaldehyd powstaje podczas niepełnego spalania substancji zawierających węgiel (na przykład podczas wędzenia pokarmów bogatych w białka). Przemysłowo aldehyd mrówkowy uzyskuje się w wyniku utleniania i uwodornienia metanolu. Jakie gałęzie przemysłu wykorzystują formaldehyd? Przede wszystkim zakłady wytwarzające płyty wiórowe, paździerzowe, pilśniowe, sklejki, płyty MDF oraz zakłady produkujące tekstylia czy zasłony. Jest on również często używany przy produkcji klejów stosowanych w budownictwie, jak również w przemyśle meblarskim.

Formaldehyd a formalina

Formalina to nic innego jak nasycony (35-40%) roztwór wodny aldehydu mrówkowego (formaldehydu). Charakteryzuje się specyficznym zapachem i smakiem. Przy obchodzeniu się z formaliną należy być bardzo ostrożnym, jest ona cieczą bezbarwną, silnie toksyczną.

Ma też jednak właściwości dezynfekujące i bakteriobójcze, a odpowiednio wykorzystana przynosi wiele korzyści. Stosuje się ją np. przy produkcji nawozów, smarów, klejów. Formaldehyd 10% lub formalina 10% jest preparatem stosowanym w histologii (medycyna i weterynaria)

W czym się znajduje formaldehyd?

• Mieszkania
• Kosmetyki
• Lakiery
• Ubrania

Formaldehyd w mieszkaniach

Formaldehyd możemy znaleźć na co dzień w wyposażeniu naszego domu. Aldehyd mrówkowy jest bowiem trzecim w kolejności związkiem, po toluenie i ksylenie, pod względem wielkości emisji z materiałów budowlanych. W warunkach domowych formaldehyd występuje w:

• Meblach (szczególnie tych z płyty wiórowej, klejonej z użyciem żywic mocznikowo-formaldehydowych)
• Panelach podłogowych,
• Dywanach
• Wykładzinach
• Tapetach
• Materiałach izolacyjnych

W przypadku żywic mocznikowo-formaldehydowych, uwalnianie formaldehydu do atmosfery może trwać kilka lat. Dlatego też zaleca się stosować żywice melaminowe i fenolowo-formaldehydowe, w przypadku których problem ten jest dużo mniejszy.

Formaldehyd w kosmetykach

Formaldehyd (aldehyd mrówkowy) jest substancją konserwującą i odkażającą, dlatego też swego czasu znalazł on szerokie zastosowanie, m.in. w produkcji kosmetyków i środków higieny. Związek ten spotkamy m.in. w:

• tuszach do rzęs,
• utwardzaczach,
• lakierach do paznokci,
• dezodorantach,
• odżywkach i szamponach do włosów
• mydłach.

Procentowo, największy udział aldehydu mrówkowego dopuszczany jest w lakierach do paznokci – max. 5%. Dla porównania, w środkach do higieny jamy ustnej, może znaleźć się 0,1% formaldehydu.

W składzie produktów kosmetycznych, aldehyd mrówkowy znajdziemy również pod nazwami: Formalin, Methanal, Methyl aldehyde, Methylene oxide, Morbicidacid lub Oxymethylene¹. Nie może być on stosowany w kosmetykach w formie aerozolu oraz jako składnik czynny w produktach do prostowania włosów.

Obecnie niektóre kraje zakazały jego stosowania, ze względu na szkodliwe skutki dla zdrowia.

Formaldehyd w lakierach

Oprócz przemysłu kosmetycznego, aldehyd mrówkowy wykorzystywany jest powszechnie w przemyśle żywic syntetycznych, jak również do produkcji fornirów, lakierów przemysłowych, wosków samochodowych, pianek izolacyjnych czy klejów.

Formaldehyd w ubraniach

Niewiele osób wie, że żywica formaldehydowa odpowiada za specyficzne, bardzo pożądane przez nas właściwości materiałów, np. niegniecenie się, odporność na chlor czy mole. Jednocześnie, na tkaninach tych pozostaje wolny formaldehyd. Aldehyd mrówkowy znaleźć więc można m.in w:

• materiałach typu non-iron,
• nieelektryzujących się,
• odpornych na działanie chloru
• odpornych na mole,
• w nylonie
• oraz w zamszu

Źródła emisji aldehydu mrówkowego

Emisja aldehydu mrówkowego z materiałów budowlanych to tylko niewielki procent na tle zakładów produkujących i wykorzystujących żywice formaldehydowe i polioksymetylen. Ze względu na swoje wszechstronne właściwości, rocznie na świecie produkuje się około 21 ton formaldehydu.

W praktyce największym emitentem aldehydu mrówkowego są więc zakłady wytwarzające płyty MDF, paździerzowe, pilśniowe, jak również kleje, lakiery czy tekstylia. Ważnym źródłem emisji aldehydu mrówkowego są również wszelkie procesy spalania drewna oraz paliw kopalnych, a więc węgla i spalin samochodowych. Nie należy również zapominać o paleniu papierosów, podczas którego również wydzielają się niewielkie ilości formaldehydu.

Formaldehyd a zdrowie

Ze względu na swój szkodliwy wpływ na zdrowie, formaldehyd znalazł się na kanadyjskiej liście niezalecanych składników kosmetyków², a w niektórych krajach zabroniono jego stosowania. Oprócz charakterystycznego, nieprzyjemnego zapachu, pojawiającego się już przy stężeniu większym lub równym 0,1 ml/m³, substancja toksycznie oddziałuje na:

• wątrobę
• skórę
• drogi oddechowe
• układ odpornościowy
• układ rozrodczy
• układ nerwowy

Co istotne, aldehyd mrówkowy może przedostawać się do naszego organizmu nie tylko przez układ oddechowy, ale również pokarmowy, a także skórę czy paznokcie.

W 2004 agencja IARC (Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem) zakwalifikowała formaldehyd jako substancję kancerogenną³, Stała ekspozycja na formaldehyd powoduje rozwój nowotworów w obrębie gardła i nosa. Szkodliwość formaldehydu objawia się również poprzez podrażnienia oczu, nosa czy gardła, owrzodzenie jamy ustnej, przełyku, jak i żołądka. Może też prowadzić do reakcji alergicznych (wysypka, astma, duszności, obrzęku nosa, czasami nawet wstrząsu anafilaktycznego.

Co ciekawe, zaniepokojeni mogą być też właściciele domowych pupili. W ich przypadku również może dochodzić do podrażnienia nabłonka dróg oddechowych. W skrajnych przypadkach może pojawić się płaskonabłonkowy rak nosa. Nie jest jednak zasadą, że przebywanie w warunkach podwyższonego stężenia formaldehydu zawsze będzie niosło ze sobą w.w. negatywne konsekwencje.

Dopuszczalne normy formaldehydu w powietrzu

Jakie jest dopuszczalne stężenie formaldehydu w powietrzu? Reguluje to rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 13 września 1966 roku w sprawie dopuszczalnych stężeń substancji w powietrzu atmosferycznym.

Średnie dobowe stężenie formaldehydu w powietrzu dla obszarów chronionych wynosi 0,02 mg/m3. Jednorazowy (nieprzekraczający 20 minut), dopuszczalny poziom formaldehydu wynosi zaś 0,05 mg/m3. Ponadto wyróżnia się również obszary specjalnie chroniony o jeszcze bardziej restrykcyjnych zaleceniach. W ich przypadku dobowa norma formaldehydu w powietrzu to 0,01 mg/m3. Dla 20-minutowych, jednorazowych epizodów, dopuszczalne stężenie formaldehydu to 0,02 mg/m3.

Jak wykryć formaldehyd?

Miernik formaldehydu

Na rynku dostępnych jest całkiem dużo mierników jakości powietrza – mogą one kosztować od 100 do 1000-1500 zł w zależności od ilości mierzonych parametrów i renomy firmy. Ich działanie może być różne – ciężko jest bowiem zmierzyć poziom samego formaldehydu. Z reguły mierniki te reagują na całą grupę gazów, mniej lub bardziej podobnych do formaldehydu, zarówno szkodliwych, jak i nieszkodliwych.

Za przykład może tutaj posłużyć test wykonany przez załogę SmartAirFilters, którzy to dowiedli, że czujniki takie potrafią reagować nawet podczas obierania i jedzenia pomarańczy.

Oczyszczacze powietrza

Wśród oferowanych w Polsce oczyszczaczy jedynie Dyson oferuje modele z dedykowanym czujnikiem formaldehydu. Jest to np. Dyson Purifier Cool Formaldehyde TP09. Nie znaczy to jednak, że inne oczyszczacze, posiadające czujnik lotnych związków organicznych, sobie nie poradzą. Do polecanych modeli zaliczamy:

Ranking oczyszczaczy powietrza na formaldehyd

1. Dyson Purifier Cool Formaldehyde TP09

Bardzo drogi, z przeciętnym trybem automatycznym i realnie dość niską wydajnością oczyszczania. W kwestii usuwania LZO (w tym formaldehydu) ciężko jednak o lepszy sprzęt, gdyż Dyson dokładnie wykrywa różne frakcje zanieczyszczeń gazowych, posiadając osobne czujniki LZO, formaldehydu i NO2.

2. Vestfrost VP-A1Z40WH

Jedno z największych pozytywnych zaskoczeń w kwestii wykrywania, dokładnego sygnalizowania i usuwania zanieczyszczeń gazowych. Vestfrost VP-A1Z40WH to typowy oczyszczacz ze średniej półki, o przeciętnej wydajności oczyszczania, nie najlepszym trybie auto i dość standardowym zestawie funkcji. Wyróżnia się on jednak na tle konkurencji możliwościami w zakresie wykrywania LZO, będąc jednym z najlepszych w tej półce cenowej.

3. Philips AC3055/50 / Philips AC3055/51

Philips AC3055/50 i 3055/51 to kolejne z urządzeń z serii Dual Scan. Nieco tańszy od topowego modelu Philips Dual Scan AC3858/50, gwarantuje bardzo dobrą wydajność oczyszczania, lecz dość przeciętny tryb auto. Tym, co wyróżnia Philipsa są dobrej jakości, pojemne filtry 3w1 oraz dobrze skalibrowane czujniki, wykrywające zanieczyszczenia gazowe.

Oprócz wymienionych wyżej urządzeń, warto też przyjrzeć się kilku innym modelom, które dobrze poradzą sobie z wykrywaniem i usuwaniem lotnych związków organicznych (w tym formaldehydu). Są to np.:

• Oczyszczacze powietrza Vestfrost (Vestfrost VP-A1Z40WH i Vestfrost VP-A1S70WH)
• Oczyszczacze powietrza Dyson
• Oczyszczacze z serii Philips Dual Scan

Pamiętaj! Działanie czujników formaldehydu i/lub czujników gazów w większości oczyszczaczy może być dość nielogiczne.

Ich działanie zostało w pewien sposób zdemaskowane podczas testu z pomarańczą, publikowanego na łamach SmartAirFilters. Sensory oczyszczaczy potrafią reagować na substancje niegroźne, zaś pozostawać bezczynne przy formaldehydzie pochodzącym np. z lakierów czy farb.

Czy znaczy to, że oczyszczacze powietrza są bez szans w walce z formaldehydem? Wręcz przeciwnie! Praktycznie każdy oczyszczacz (+/- 90% urządzeń) wyposażony jest w filtr węglowy. Filtr ten, zbudowany z setek granulek węgla aktywnego, skutecznie adsorbuje wszystkie szkodliwe substancje w formie lotnej, a więc również formaldehyd. Dlatego też oczyszczacze takie jak Xiaomi, Klarta, Coway czy Winix, które nie mają czujników gazów, również dobrze poradzą sobie z neutralizacją formaldehydu. Więcej o tym piszemy poniżej (nagłówek – Oczyszczacz powietrza).

Zapach formaldehydu

Warto również wspomnieć, iż formaldehyd posiada charakterystyczny ostry, nieprzyjemny zapach. Niektórzy porównują go do zapachu marynaty. Jest on przez nas odczuwalny, gdy poziom formaldehydu w powietrzu przekroczy 0,1 PPM (w przybliżeniu 0,1 mg na 1 litr powietrza), a więc też tyle, ile uznaje się za alarmujący poziom. I tak naprawdę to nasze nosy są często najlepszymi, a na pewno najtańszymi sensorami formaldehydu.

Jak usunąć formaldehyd z mieszkania?

Nie zawsze mamy wpływ na jakość wdychanego powietrza. Możemy jednak podjąć działania, które skutecznie ograniczą stężenie aldehydu mrówkowego w otoczeniu. Źródłem formaldehydu w domu mogą być chociażby meble, materiały budowlane, a nawet ubrania. Dlatego też dobrym pomysłem jest zawsze wietrzenie mieszkania.

Należy jednak pamiętać, aby robić to umiejętnie – lepiej otworzyć okno na oścież kilka razy dziennie (zimą wystarczą nawet dwa) na około 10 minut, niż mieć je uchylone przez kilka godzin. Wietrząc we wskazany sposób nie tylko nie ochładzamy ścian budynku, ale też przede wszystkim nie wpuszczamy do środka zbyt dużej ilości zanieczyszczeń, których potem szybko się pozbędziemy.

Oczyszczacz powietrza

Najlepszym więc sposobem pozbycia się formaldehydu, jak i innych lotnych związków organicznych jest oczyszczacz powietrza.

Oczyszczacz powietrza wyposażony w filtr węglowy i HEPA, potrafi efektywnie zatrzymywać formaldehyd, jak i inne lotne związki organiczne oraz wszelkie zanieczyszczenia w formie stałej.

Wykonany z granulek węgla aktywnego, filtr węglowy trwale pochłania wszelkie szkodliwe gazy i nieprzyjemne zapachy, m.in. aldehyd mrówkowy, benzen czy dym papierosowy. 1 gram węgla aktywnego skrywa około 1500 m² powierzchni aktywnej! 

Znane z odkurzaczy czy klimatyzacji, filtry HEPA, wykonane są z polipropylenu lub Politereftalanu etylenu (PET). Ich działanie polega na fizycznym zatrzymywaniu zanieczyszczeń o cząstkach stałych, np. benzopirenu czy pyłów zawieszonych PM2,5, PM10, jak również kurzu, bakterii czy drobnoustrojów. 

Skuteczność filtracji zależy od klasy wykorzystywanych w nim filtrów, wahając się od 95 % do 99,995 %. Więcej o filtrach HEPA można znaleźć w artykule Filtry HEPA w oczyszczaczach powietrza. Klasyfikacja: H14, H13, H12, E11 i E10.

Wielu producentów oczyszczaczy powietrza oferuje także filtr wstępny, który wychwytując większe cząsteczki zanieczyszczeń (sierść, włosy czy kurz) odciąża nieco pozostałe dwa filtry.

Jaki wybrać najlepszy oczyszczacz powietrza? Sprawdź ranking oczyszczaczy powietrza, w którym możesz dopasować docelowy metraż pokoju czy pożądane funkcje.

Zobacz ranking 127 oczyszczaczy powietrza >

Lepiej zapobiegać niż leczyć

Oprócz oczyszczania mieszkania, można również unikać kupowania przedmiotów zawierających aldehyd mrówkowy. Uważna analiza składu produktu pozwala znaleźć zarówno kosmetyki, jak i nawet farby pozbawione tej substancji. W przypadku zakupu mebli z płyty wiórowej, należy wybierać tylko te laminowane. 

Pozytywne zmiany można wprowadzić również do garderoby – kupując odzież ze stuprocentowej bawełny, jedwabiu, poliestru lub akrylu. Włókna te zawierają zwykle mniej formaldehydu, będąc lepiej tolerowanymi przez osoby wrażliwe. 

Warto również rzucić palenie lub przynajmniej zrezygnować z niego w mieszkaniu. Dym z jednego papierosa zawiera ok. 1,5 mg formaldehydu. Można więc policzyć, iż 6 papierosów wypalonych w krótkim czasie w pomieszczeniu o wielkości 50 m³, sprawia iż w powietrzu znajdzie się więcej aldehydu mrówkowego niż dopuszcza to norma – 0,12 mg/m³.

Polecamy również ten artykuł: ???? Wskaźnik jakości powietrza  – co to jest, jak działa?

Formaldehyd – najważniejsze pytania

Źródło:

1. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Formaldehyde
2. https://www.canada.ca/en/health-canada/services/consumer-product-safety/cosmetics/labelling/safety-ingredients.html#a4.4
3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK304432/
4. https://www.prawo.pl/akty/dz-u-1966-42-253,16786833.html

Nazywany często „cichym zabójcą” benzopiren jest jednym z najgroźniejszych składników smogu. Niewidoczne gołym okiem cząsteczki powstają podczas niecałkowitego spalania węglowodorów.

Benzopiren (benzo(a)piren) występuje w otaczającym nas powietrzu, wnika do gleby, a dzięki płaskiej strukturze jest w stanie ulokować się pomiędzy poszczególnymi zasadami azotowymi naszego DNA. Może to prowadzić do zaburzeń w replikacji, a w konsekwencji do powstawania zmian nowotworowych.

Z poniższego artykułu dowiesz się czym dokładnie jest benzopiren, skąd bierze się w powietrzu, jaki ma wpływ na nasze zdrowie i jak się przed nim bronić?

---

Spis treści

1. Co to jest benzopiren?
2. Benzopiren – wpływ na zdrowie
2.1 Benzopiren – skutki zdrowotne
3. Benzopiren – jak powstaje?
4. Przyczyny występowania benzopirenu w powietrzu w Polsce
5. Poziom benzopirenu w Polsce
5.1. Benzopiren w żywności
5.2. Benzopiren w smole
6. Jak bronić się przed benzopirenem?
7. Jaki oczyszczacz powietrza do benzopirenu?

---

Co to jest benzopiren?

Występujące w powietrzu pod dwiema postaciami, benzopireny to związki chemiczne należące do grupy węglowodorów aromatycznych. Co to oznacza?

Nazwę „węglowodory aromatyczne” stworzono, aby objąć nią wszystkie węglowodory (związki chemiczne składające się wyłącznie z wodoru i węgla) o charakterystycznej pierścieniowej budowie. Inaczej mówimy więc o nich  „węglowodory pierścieniowe”.

źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Benzene_Structural_diagram.svg

---

Najprostszym węglowodorem pierścieniowym (aromatycznym) jest benzen, mający budowę pojedynczego pierścienia. Pięć połączonych ze sobą pierścieni benzenu tworzy benzopiren. Z racji posiadania kilku pierścieni, benzopiren należy do grupy wielopierścieniowych  węglowodorów aromatycznych (WWA).

źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Benzo(a)pyrene_numbered.png

---

W zależności od miejsca przyłączenia 5-go pierścienia benzenowego, możemy wyróżnić benzo(a)piren (pojedynczy benzen dołączony przy wiązaniu a) lub benzo(e)piren (pojedynczy benzen przyłączony przy wiązaniu e).

Uwaga: Należący do grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) benzopiren błędnie zaliczany jest często do grupy lotnych związków organicznych (LZO, VOC). Pojedyncza cząsteczka benzenu ma postać cieczy, natomiast benzopireny są już cząsteczkami stałymi. 

W konsekwencji, w oczyszczaczach powietrza za usuwanie benzoapirenu odpowiedzialny jest filtr HEPA, nie filtr węglowy. Dodatkowo warto wybrać oczyszczacz z jonizatorem powietrza, więcej o nim przeczytasz w naszym artykule: oczyszczacz z jonizatorem powietrza.

Benzoapiren a zdrowie

Nazywany często „cichym zabójcą”, benzopiren nie bez powodu doczekał się takiego przydomku.

Działanie benzopirenu jest niezauważalne oraz powolne. Najgroźniejszymi skutkami długotrwałej ekspozycji na ten związek są nowotwory. Międzynarodowa agencja badań nad rakiem (IARC) już w 1987 roku nazwała benzopiren głównym czynnikiem kancerogennym.

Czas pomiędzy pierwszym kontaktem z tą groźna substancją, a powstawaniem zmian nowotworowych datuje się przeciętnie na 15 lat [1]. Nowotwory są jednak tylko jednym z możliwych powikłań.

Zobacz także: Przyczyny zanieczyszczeń powietrza

Skutki zdrowotne wdychania benzopirenu

• uszkodzenie wątroby i nadnerczy,
• uczucie zmęczenia, bólu głowy, utraty łaknienia,
• depresja,
• spłycenie oddechu,
• podrażnienia skórne,
• osłabienie układu odpornościowego i krwionośnego,
• problemy z płodnością,
• nowotwory.

Działanie benzopirenu jest niezauważalne oraz powolne. Najgroźniejszymi skutkami długotrwałej ekspozycji na ten związek są nowotwory. Międzynarodowa agencja badań nad rakiem (IARC) już w 1987 roku nazwała benzopiren głównym czynnikiem kancerogennym.

Czas pomiędzy pierwszym kontaktem z tą groźna substancją, a powstawaniem zmian nowotworowych datuje się przeciętnie na 15 lat [1]. Nowotwory są jednak tylko jednym z możliwych powikłań.

Benzopiren uszkadza również wątrobę, nadnercza, osłabia układ odpornościowy, krwionośny.

Może prowadzić do poważnych problemów z płodnością. Jak pokazują również badania naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum, szkodliwość benzopirenu mogą odczuwać także niemowlęta.

Ekspozycja na wysokie stężenia substancji w okresie płodowym często skutkuje później chorobami górnych i dolnych dróg oddechowych u małych dzieci, jak również niższym ilorazem inteligencji u starszych. Ponadto obecność benzopirenu w naszym organizmie przyczynia się do zmęczenia, bólu głowy, utraty łaknienia, depresji, nerwowości, spłycenia oddechu czy podrażnień skórnych.

Benzopiren – jak powstaje?

Benzopireny powstają na skutek niecałkowitego spalania paliw kopalnianych, w temperaturze od 300 °C (572 °F) do 600 °C (1,112 °F). Dlatego też są one obecne m.in. w dymie, który wylatuje z kominów, jak również powstają np. podczas grillowania mięsa czy palenia papierosów.

Przeczytaj także: Smog fotochemiczny. Skład, powstawanie, skutki

Przyczyny występowania benzopirenu w Polsce

• „niska emisja”,
• przemysł,
• energetyka,
• spaliny samochodowe.

Przyczyny występowania benzo-a-pirenu są takie same, jak przyczyny smogu na danym obszarze. Jak podaje Najwyższa Izba Kontroli „główną przyczyną niedostatecznej jakości powietrza w Polsce jest emisja pyłów zawieszonych i B(a)P z domowych pieców i lokalnych kotłowni węglowych, w których spalanie węgla odbywa się w nieefektywny sposób.

Zobacz także: Smog typu londyńskiego. Skład, powstawanie, skutki

Jest to tzw. niska emisja”[2]. To ona właśnie jest głównym czynnikiem odpowiadającym za obecność benzoapirenu w Polsce (ok. 87% B(a)P pochodzi z niskiej emisji). Z tego powodu, stężenie benzopirenu w powietrzu jest jednym z parametrów oceny jakości powietrza. Zespół badaczy z Politechniki Krakowskiej podkreśla, że to właśnie benzopiren jest bardziej miarodajnym czynnikiem obrazującym zmiany aniżeli PM2,5 czy PM10.

Czym jest niska emisja? Są to wszystkie piece i kotły grzewcze, których kominy ulokowane są na wysokości mniejszej niż 40 m. Zła kondycja polskiego powietrza spowodowana jest złym stanem technicznym, przestarzałymi konstrukcjami i niskiej jakości paliwami opałowymi.

W dalszej części dokumentu NIK-u przeczytamy, że „zanieczyszczenia gromadzą się wokół miejsca powstawania, a są to najczęściej obszary o zwartej zabudowie mieszkaniowej.”[3]  Pozostałe główne źródła emisji beznopirenu to przemysł i energetyka.

Główne źródła benzopirenu w Polsce. Grafika własna na podstawie danych z raportu NIK.

Warto także pamiętać iż, benzopiren występuje też w spalinach samochodowych oraz dymie papierosowym. Dlatego też często poziom B(a)P w powietrzu porównuje się do ilości wypalonych papierosów.

Poziom benzopirenu w Polsce

Patrząc na poziom benzopirenu w pozostałych krajach Europy, widzimy z jak poważnym problemem mamy do czynienia w Polsce.

Wyniki pomiarów poziomu benzopirenu są bezlitosne. Wskazują one, iż Polska 40-krotnie przekracza dopuszczalną przez WHO normę emisji benzopirenu.

Ze wszystkich składników smogu, to właśnie benzoapiren jest substancją, której poziom najczęściej przekraczamy. Nie tylko my, ale i cała Europa. Stężenie zalecane przez Unię Europejską i prawo krajowe to 1 ng/m³. Poziom zalecany przez WHO to 0,12 ng/m³. Tymczasem stężenie benzo(a)pirenu w 2017 roku w UE wyniosło 4,8 ng/m3.

Zatrważający jest jednak fakt, iż w Polsce 96 proc. stref w Polsce podlegających ocenie jakości
powietrza w 2018 r. miało przekroczone dopuszczalne stężenia benzo(a)pirenu.

W badaniu opublikowanym w 2021 roku przez dr. inż. Agnieszka Flagę-Maryańczyk oraz dr. inż. Katarzynę Baran-Gurgul przeanalizowano, jak uchwały antysmogowe w Krakowie wpłynęły na poziom smogu w regionie. W latach 2011-2020 poziom B[a]P wynosił 4-10 ng/m³ w Krakowie, 4-6 ng/m³ w Tarnowie i aż 10-11 ng/m³ w Nowym Sączu. Dla porównania, nieco lepiej sytuacja wygląda zwykle w północno-wschodniej Polsce, jednak Białystok ze stężeniem 1,1 ng/m³ czy Biała Podlaska (3 ng/m³) są niewielkim pocieszeniem.

Poziom B(a)P zawsze zwiększa się wraz z nadejściem sezonu grzewczego. Rekordowy pod tym względem okazał się być styczeń 2017 roku, gdy w Pszczynie odnotowano poziom 90 ng/m³!

Benzopiren w żywności

Dym wędzarniczy podczas grillowania potraw zawiera w sobie benzo(a)piren. Źródło: Canva.com

Benzopiren jest związkiem, który nie występuje w jednym, określonym rodzaju produktów. Znajdziemy go bowiem w żywności, którą grillujemy, wędzimy, bądź opalamy na otwartym ogniu. Dlatego też najwięcej będzie go w wędzonych mięsach. Z drugiej jednak strony mocno podpieczone na grillu warzywa, choć pyszne, również nie będą dla nas zdrowe.

Grillując warto używać tylko jednorazowych tacek lub folii aluminiowej. Żywność pozbawiona kontaktu z otwartym ogniem i dymem będzie miała o wiele mniej benzo(a)pirenu. Unikajmy przypalonego jedzenia, czy to z patelni czy to z grilla. Korzystając z grilla, wybierajmy tylko dedykowany do niego węgiel drzewny (nie liście, papier czy igły!).

Benzopiren w smole

Benzopiren znajduje się również w smole węglowej, a konkretnie w paku smołowym, który do dziś wykorzystywany jest do wyrobu brykietów, papy, izolacji wodoodpornej oraz do otrzymywania węglowodorów. Pocieszający jest natomiast fakt, iż produkowane dziś lepiszcza mogą zawierać od 3000 do 10 000 mg benzopirenu na kilogram. Stosowany zaś niegdyś „subit” zawierał tego benzopirenu aż 300 000 mg na kilogram.

Jak bronić się przed benzopirenem?

• Monitorowanie powietrza

W sezonie grzewczym warto monitorować na bieżąco jakość powietrza w okolicy. Można to robić na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska lub za pomocą dedykowanej aplikacji. Kiedy jakość powietrza za oknem jest zła, unikajmy wietrzenia pomieszczeń.

• Oczyszczacze powietrza

Ponieważ jednak w domu znajdziemy około 30% zanieczyszczeń z zewnątrz, należy rozważyć również zakup oczyszczacza powietrza, wyposażonego w filtr HEPA.

• Unikanie grillowanych, mocno wędzonych, smażonych produktów, zwłaszcza mięs

Zobacz najbardziej opłacalne oczyszczacze -> ranking oczyszczaczy powietrza

Jaki oczyszczacz powietrza do walki z benzopirenem?

Tak naprawdę każdy, który spełnia 3 podstawowe warunki:

• Odpowiedni zestaw filtrów

Benzoapiren jest usuwany przez filtr HEPA, nie filtr węglowy. To właśnie wykonany z polipropylenu lub politereftalanu etylenu (PET) filtr HEPA zatrzymuje cząstki stałe pyłów zawieszonych (w tym B(a)P). Mechanicznie powstrzymujący zanieczyszczenia filtr jest w stanie odfiltrować w ten sposób od 95 do 99,995% drobinek o wielkości 0,3 mikrona (frakcja zanieczyszczeń najtrudniejszych do wyłapania).

Tymczasem większość cząsteczek benzoapirenów mieści się w zakresie pyłów PM1 (cząstki pyłów o wielkości 1 mikrona). Dlatego też mogą być one skutecznie zatrzymane przez filtry HEPA, oczyszczające powietrze z PM1, PM2,5 czy PM10.

W większości oczyszczaczy powietrza filtr HEPA oferowany jest razem z filtrem węglowym. Filtr ten z kolei odpowiedzialny jest m.in. za neutralizację innych węglowodorów aromatycznych – mających postać gazową. Zaprojektowany, by pochłaniać zanieczyszczenie gazowe, filtr węglowy redukuje stężenie benzenu, formaldehydu, a także nikotyny, toluenu, ksylenu czy innych lotnych związków organicznych, z których wiele (podobnie jak benzoapiren występuje w dymie papierosowym.

• Dokładne czujniki pyłów (optymalnie PM2,5 lub PM1)

Czułe sensory zanieczyszczeń są niemniej istotne. Analizując powietrze w otoczeniu, przekazują informację o aktualnym poziomie pyłów zawieszonych i/lub innych parametrów (w zależności od modelu oczyszczacza i posiadanych przez niego czujników). Absolutną podstawą każdego oczyszczacza powinien być sprawnie działający (optymalnie laserowy) czujnik pyłów zawieszonych PM2,5. W przypadku oczyszczaczy powietrza na benzoapiren dobrym rozwiązaniem może być też urządzenie, które dobrze rozpoznaje frakcję PM1.

• Wydajność oczyszczania (im większa, tym lepsza)

Wydajność oczyszczacza powietrza powinna być dostosowana do powierzchni, optymalnie wg przelicznika: 10 m2 = 80 m³/h wydajności. Nie należy się jednak bać kupowania urządzeń o większej (nawet dużo większej) wydajności od tej realnie potrzebnej. Im większa wydajność oczyszczacza, tym szybciej przefiltruje powietrze na danym obszarze i tym ciszej będzie mógł on pracować.

---

Benzopiren – najważniejsze pytania

Źródła:

[1] Materiały prasowe organizatorów akcji „Tworzymy atmosferę”

[2] NIK o ochronie powietrza przed zanieczyszczeniami cz. I. Najwyższa Izba Kontroli. Warszawa, 09.2018. https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/ochrona-srodowiska/dbaj-o-zdrowie-nie-oddychaj.html

[3] NIK o ochronie powietrza przed zanieczyszczeniami cz. II. Emisja z sektora przemysłowego i z transportu. Najwyższa Izba Kontroli. Warszawa, 09.2018. https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/mordercze-spaliny.html

[4] Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniami. Lata 2014–2017 (I półrocze). Najwyższa Izba Kontroli. Warszawa, 09.2018. https://www.nik.gov.pl/plik/id,17789,vp,20393.pdf

[5] Flaga-Maryańczyk, A.; Baran-Gurgul, K. The Impact of Local Anti-Smog Resolution in Cracow (Poland) on the Concentrations of PM10 and BaP Based on the Results of Measurements of the State Environmental Monitoring. Energies 2022, 15, 56. https://doi.org/10.3390/en1501005

Główny Inspektorat Ochrony Środowiska dysponuje siecią prawie 200 stacji pomiarowych, które na bieżąco kontrolują stężenie najgroźniejszych zanieczyszczeń powietrza. Nie są to jednak jedyne urządzenia, które pozwalają na monitorowania smogu. W Polsce działa bowiem kilka sieci sensorów.

---

Spis treści

1. Airly
2. Looko2
3. Luftdaten
4. SmogTok
5. Syngeos
6. Liczy się nie tylko jakość, ale też montaż czujnika

---

Airly

Airly to spółka założona przez absolwentów krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej, powstała z przekształcenia projektu społecznego, zapoczątkowanego w czasach studenckich twórców.

Co mierzą czujniki?

Obecnie w ofercie znajdują się rodzaje czujników: Airly PM i Airly PM + GAS. Łącznie dostępne są zatem cztery czujniki.

Typ czujnika	Nazwa + zdjęcie	Sensory
Airly PM	Airly PM	PM1, PM2,5, PM10 + temperatury, wilgotności, ciśnienia
Airly PM + GAS	Airly PM, NO2, O3	PM1, PM2,5, PM10, O3 (ozon), NO2 (dwutlenek azotu) + temperatury, wilgotności, ciśnienia
Airly PM + GAS	Airly PM, SO2, CO	PM1, PM2,5, PM10, CO (tlenek węgla), SO2 (dwutlenek siarki) + temperatury, wilgotności, ciśnienia
Airly PM + GAS	Airly PM, NO2, NO	PM1, PM2,5, PM10, NO (tlenek azotu), NO2 (dwutlenek azotu) + temperatury, wilgotności, ciśnienia

Miejsce publikacji wyników

Wyniki pomiarów trafiają na specjalną platformę, gdzie zostają skalibrowane i opublikowane, a zgromadzone w ten sposób dane są ogólnodostępne i można się z nimi zapoznać m.in. na stronie airly.eu/map/pl lub w aplikacji na urządzenia mobilne.

Koszty i zasady zakupu

Początkowo firma Airly była nastawiona na współpracę wyłącznie z instytucjami (głównie z samorządami terytorialnymi), natomiast sprzedaż dla klientów indywidualnych wystartowała dopiero w 2018 r. Na stronie producenta nie znajdziemy informacji o kosztach, lecz pewne wzmianki na ten temat pojawiły się w komunikatach prasowych, dotyczących montażu czujników zakupionych np. przez samorządy. W 2018 sensor pyłu kosztował 1800 zł (przy większej ilości cena ustalana jest indywidualnie). Dodatkowo trzeba liczyć się z opłatą abonamentową, która wynosi około 45 zł miesięcznie.

Nie oznacza to jednak, że każdy, kto jest gotów na taką inwestycję, ma możliwość kupna i użytkowania sensora. Jak czytamy na stronie internetowej spółki, w okolicy, w której ma zostać umieszczony czujnik smogu, musi już działać sieć Airly. Według producentów spowodowane jest to troską o rzetelność wyników, ponieważ różnice między stężeniem zanieczyszczeń w punktach oddalonych o kilkaset metrów bywają wysokie. Rozwiązaniem tego problemu może być zakup od razu większej ilości sensorów, np. w porozumieniu mieszkańcami różnych części miasta.

Looko2

Sieć LookO2, której pomysłodawcą i właścicielem jest firma ZAS, obejmuje obecnie ponad 600 czujników jakości powietrza. Aktualnie marka ma w swojej ofercie jeden wewnętrzny miernik smogu oraz kilka czujników zewnętrznych.

Co mierzą czujniki?

W ofercie dostępne są obecnie trzy zewnętrzne czujniki.

Nazwa czujnika + zdjęcie	Sensory	Cena
Looko2 V4F	PM1, PM2,5, PM10, formaldehydu, + temperatury i wilgotności	1390 zł
Looko2 V4T	PM1, PM2,5, PM10, + ciśnienia, temperatury i wilgotności	995 zł
Looko2 V4	PM1, PM2,5, PM10	689 zł

Ponadto firma oferuje stacje pomiarowe, przystosowane do pracy w trudnych warunkach. Mierzą one te same zanieczyszczenia co czujniki.

Miejsce publikacji wyników

Klient otrzymuje każdego dnia dobowy raport, pozwalający na wnikliwą analizę danych. Każdy zainteresowany może sprawdzić wyniki pomiarów na stronie
www.looko2.com/heatmap.php albo poprzez aplikację.

Koszty i zasady zakupu

Jak widać w tabeli, ceny czujników LookO2 wynoszą od 639 do 1390 zł. Stacje kosztują natomiast od 2950 do 3400 zł.

Koszty i zasady zakupu

Jak widać w tabeli, ceny czujników LookO2 wynoszą od 639 do 1390 zł. Stacje kosztują natomiast od 2950 do 3400 zł.

W przypadku czujników firma nie pobiera opłat abonamentowych. Korzystanie z platformy gromadzącej dane jest bezpłatne, natomiast użytkownik ma możliwość wykupienia dodatkowych usług, np. dostępu do dedykowanego serwera albo czyszczeniu miernika i aktualizacji oprogramowania. LookO2 wprowadziła system wykrywający nieprawidłowe działanie sensorów smogu (spowodowane np. zalaniem wodą), który zapobiega przesyłaniu do sieci błędnych danych o stanie powietrza. Czujnik może zakupić każdy.

Luftdaten

Luftdaten to projekt obywatelski, zainicjowany w 2015 r. w niemieckim Stuttgardzie. Początkowo sieć czujników miała charakter lokalny, ale z upływem czasu zmieniła się w sieć ogólnokrajową, a potem rozprzestrzeniła także poza granicami Niemiec. W maju 2019 r. Luftdaten była już obecna w 70 krajach, w tym w Polsce, gdzie liczba jej czujników wyniosła wówczas 340. Największą siecią Luftdaten dysponują Niemcy, w których działa aż 5150 sensorów. Na kolejnych miejscach znajdują się Belga (870 mierników), Bułgaria (790) i Holandia (340).

Celem projektu jest samodzielna kontrola jakości powietrza przy wykorzystaniu czujnika smogu, zbudowanego własnoręcznie z kompletnego zestawu montażowego.

Projekt Luftdaten w założeniu miał zapewnić alternatywę dla drogich urządzeń pomiarowych przy zapewnieniu jak największej dokładności pomiaru. Luftdaten jawnie mówi o różnicach między wynikami rekomendowanych sensorów a profesjonalnymi metodami pomiarowymi. Z przeprowadzonych testów wynika, że czujnik zaniża wartość PM2,5, głównie dla stężeń poniżej 20 mg/m³. Wraz ze wzrostem poziomu PM2,5 różnica wskazań maleje.

Co mierzy czujnik?

Proponowany przez twórców Luftdaten sensor laserowy SDS 011 umożliwia monitorowanie:

• stężenia pyłu PM2,5 i PM10,
• temperatury,
• wilgotności powietrza.

Miejsce publikacji wyników

Z odczytami sensorów smogu można zapoznać się na stronie https://sensor.community/pl.

Koszty i zasady zakupu

Cena promocyjna czujnika dla członków sieci to 160 zł (standardowa wynosi 200 zł). Z zestawem dostępna jest precyzyjna instrukcja montażowa czujnika. Co więcej, w Polsce odbywają się warsztaty z budowy mierników smogu, organizowane przez grupę Koduj dla Polski.

LuftdatenSmogTok

SmogTok to projekt zainicjowany w lutym 2018 r. w warszawskiej dzielnicy Wawer, gdzie dominuje zabudowa jednorodzinna z domami ogrzewanymi głównie węglem. Obecnie sieć obejmuje 150 czujników zewnętrznych i 40 wewnętrznych, zlokalizowanych nie tylko w Warszawie, ale i w wielu innych miastach Polski. Urządzenia wykorzystują sensor laserowy, a do prawidłowej pracy potrzebują dostępu do sieci WiFi oraz zasilania poprzez ładowarkę telefonicznym z wejściem mini USB.

Co mierzy czujnik?

W ofercie jest kilka czujników, lecz wszystkie mierzą to samo, czyli:

• poziom pyłów PM,5 i PM10,
• temperaturę,
• wilgotność powietrza.

Poszczególne czujniki różnią parametry i funkcje dodatkowe. Asortyment obejmuje m.in. urządzenie z możliwością sterowania rekuperatorem/wentylacją mechaniczną oraz z własnym zasilaniem. Czujniki mają też inną budowę, która wpływa na odporność na działanie czynników atmosferycznych, a w rezultacie na zalecane warunki montażu.

Miejsce publikacji wyników

Wyniki pomiarów prezentowane są na stronie smogtok.com/mapa i w aplikacji mobilnej.

Koszty i zasady zakupu

Ceny czujników wynoszą od 499 do 2499 zł. Koszt zakupu to jedyny niezbędny wydatek, ponieważ firma nie pobiera opłat abonamentowych.

Podobnie jak w przypadku innych mierników tego typu konieczne jest zapewnienie urządzeniu ochrony przed opadami i bezpośrednim kontaktem z promieniowaniem słonecznym. W przypadku planowanego montażu w miejscu bez zadaszenia firma rekomenduje sensor SmogTok z osłoną.

Syngeos

Syngeos to firma z siedzibą w Katowicach, która oferuje certyfikowaną stację pomiarową. Komunikacja urządzenia z siecią odbywa się za pośrednictwem sieci LoRaWAN.

Co mierzy czujnik?

Stacja pomiarowa monitoruje:

• stężenie pyłów zawieszonych PM2,5, PM10,
• opcjonalnie także innych zanieczyszczeń, takich jak tlenek węgla, dwutlenek azotu, dwutlenek siarki i benzen.

Miejsce publikacji wyników

Wyniki udostępniane są za poprzez aplikację Syngeos – Nasze Powietrze oraz na stronie
panel.syngeos.pl/sensor/pm2_5 .

Koszty i zasady zakupu

Koszt zakupu czujnika Syngeos to kwota około 1830 złotych. Podobnie jak w przypadku Airly do tej sumy trzeba doliczyć comiesięczną opłatę abonamentową, która wynosi 74 zł. Użytkownik uzyskuje dostęp do platformy zawierającej raporty oraz wizualizację zgromadzonych i przeanalizowanych danych.

Prawidłowy montaż czujnika

Jakość zakupionego czujnika smogu to nie jedyny czynnik decydujący o precyzji pomiaru, ponieważ istotną rolę odgrywa także jego prawidłowy montaż, o czym często przypominają sprzedawcy sensorów. Ważne jest, aby sensor pyły zawieszonego nie był narażony na bezpośredni kontakt z promieniowaniem słonecznym oraz miał zapewnioną ochronę przed opadami atmosferycznymi.

Kilka wskazówek w tej kwestii można znaleźć w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dn. 17 grudnia 2008 w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu, który nie odnosi się wprawdzie do czujników smogu montowanych w celach prywatnych, ale dostarcza wiedzy na temat właściwych zasad przeprowadzania pomiarów. W dokumencie tym uwzględnione zostały między innymi takie kwestie jak swobodny przepływ powietrza i lokalizacja miernika na wysokości od 1,5 do 4 m powyżej poziomu gruntu.

Omówione tutaj czujniki zostały przystosowane do pracy na zewnątrz i zaprojektowane z myślą o stałym montażu. Jeśli jesteś zainteresowany przenośnymi sensorami przeznaczonymi do wykorzystania głównie wewnątrz pomieszczeń, zapraszamy do lektury artykułu 15 mierników jakości powietrza – czujniki smogu: PM2.5, PM10, VOC.

 

Poziom nawilżenia powietrza w mieszkaniu powinien być utrzymany w granicach od 40% a 60%. Zbyt niska lub zbyt wysoka wilgotność powietrza nie służy wielu elementom domowego wyposażenia, a co gorsza stanowi zagrożenie dla naszego zdrowia. Sprawdź, jak kontrolować poziom nawilżenia i co robić, kiedy nie jest prawidłowy.

W skrócie

• Prawidłowa wilgotność względna powietrza wynosi od 40 do 60%. Niższa wartość oznacza przesuszenie powietrza, a wyższa przewilżenie.
• Pomiar wilgotności powietrza umożliwia higrometr, czyli wilgotnościomierz.
• Na wilgotność względną w pomieszczeniu wpływa wilgotność powietrza na zewnątrz, a także temperatura w środku i po za budynkiem.
• Suche powietrze powoduje m.in. suchy kaszel i drapanie w gardle, natomiast zbyt wysoka wilgotność sprzyja np. rozwojowi pleśni.
• Najlepszym sposobem na podniesienie wilgotności jest użycie nawilżacza powietrza, natomiast na obniżenie – osuszacz powietrza. Oba urządzenia zaprezentowaliśmy w artykule.

---

Spis treści

1. Wilgotność względna i bezwzględna
2. Jak zmierzyć wilgotność powietrza?
3. Niska wilgotność – przyczyny
4. Niska wilgotność a zdrowie
5. Zbyt niska wilgotność – co robić?
6. Duża wilgotność powietrza a zdrowie
7. Wysoka wilgotność – przyczyny
8. Jak obniżyć wilgotność powietrza?
9. Podsumowanie: pytania i odpowiedzi

---

Wilgotność względna i bezwzględna

Zacznijmy jednak od tego, iż mówiąc o poziomie nawilżenia powietrza, wyróżnia się dwa pojęcia: wilgotność:

• wilgotność względną – jest wyrażana w procentach (%) i prezentuje stosunek masy wody znajdującej się w powietrzu do maksymalnej masy, która może zostać rozpuszczona w danej temperaturze,
• wilgotność bezwzględną – jest prezentowana w gramach na metr sześciennych (g/m³) i wskazuje masę wody obecną 1 m³ powietrza.

W praktyce to wilgotność względna jest ważniejsza, gdyż informuje nas o tym, czy poziom nawilżenia powietrza mieści się w normie. Optymalna wilgotność powietrza to 40-60%.

Wilgotność powietrza a temperatura

Wilgotność względna zależy od wilgotności bezwzględnej oraz od temperatury. Zdolność powietrza do pochłaniania wody wzrasta wraz z temperaturą. Dla przykładu utrzymanie wilgotności względnej na poziomie 50% w temperaturze 25°C wymaga, aby wilgotność bezwzględna wynosiła 11,48 g/m³, podczas gdy przy 15°C wystarczy, żeby na 1 m³ przypadało 6,4 g wody.

Przeczytaj także: Syndrom chorego budynku  – objawy, przyczyny i skutki

Jak zmierzyć wilgotność powietrza?

Aby sprawdzić, czy powietrze nie jest zbyt suche lub nadmiernie nawilżone, najlepiej zaopatrzyć się w higrometr, czyli czujnik wilgotności powietrza. Najtańsze wilgotnościomierze kosztują kilkanaście złotych, więc jest to mała inwestycja.

W czujnik wilgotności wyposażone są zazwyczaj nawilżacze i osuszacze powietrza a często również oczyszczacze.

Niska wilgotność powietrza w domu – przyczyny

Do spadku poziomu nawilżenia dochodzi głównie:

• w sezonie grzewczym,
• podczas susz,
• w pomieszczeniach klimatyzowanych.

W sezonie grzewczym przyczyną spadku wilgotności jest fakt, iż jego zdolność do przyswajania wody rośnie wraz z temperaturą. Powietrze na zewnątrz ma zimą temperaturę około 0 st. C. Kiedy trafia do pomieszczenia, nagrzewa się, natomiast objętość obecnej w nim wody nie ulega zmianie. Wody jest zbyt mało, aby utrzymać wilgotność względną w granicach 40-60%.

Dodatkowy problem stanowi rzadkie wietrzenie pomieszczeń. Proces wietrzenia powinien być przeprowadzany bez względu na porę roku. Zimą najlepiej otworzyć okna na całą szerokość, na maksymalnie 10 minut. Taki zabieg nie będzie skutkował znaczącą utratą ciepła, a temperatura wróci do normy kilka minut po zamknięciu okna.

W pomieszczeniach klimatyzowanych niski poziom nawilżenia powietrza wynika z tego, że skutkiem ubocznym pracy klimatyzatora jest odprowadzanie z powietrza wody.

Niska wilgotność powietrza a zdrowie i samopoczucie

Suche powietrze a kaszel i drapanie w gardle

Suche powietrze wysusza śluzówkę, którą pokryte są drogi oddechowe, co wywołuje takie dolegliwości jak drapanie w gardle i spowodowany nim kaszel oraz stanowi czynnik ryzyka rozwoju zapalenia krtani. To jednak nie wszystko.

Podrażnienie oczu

Niska wilgotność powietrza w domu prowadzi do wysuszenia spojówek. Oczy stają się zaczerwienione, pieką i łzawią. Na takie dolegliwości narażane są przede wszystkim osoby noszące soczewki lub pracujące przed komputerem, gdyż są to dodatkowe czynniki, wpływające na wysychanie oczu.

Niska wilgotność powietrza a choroby bakteryjne i wirusowe

Niska wilgotność powietrza czyni nas bardziej podatnymi na zakażenia chorobami bakteryjnym i wirusowym, w tym grypą. Suche powietrze sprzyja zachorowaniu w potrójny sposób:

• Zaburza pracę rzęsek znajdujących się w nosie, utrudniając im prawidłowe pełnienie swojej funkcji, która polega na oczyszczaniu wdychanego powietrza.
• Osłabia zdolność komórek do naprawy uszkodzeń w płucach spowodowanych przez wirusy.
• Zaburza proces wytwarzania interferonów i białek sygnalizacyjnych w zakażonych komórkach, czyli mechanizm ostrzegania o infekcji sąsiednich komórek.

Nasilenie objawów alergicznych i astmatycznych

W suchym powietrzu unosi się więcej kurzu i pyłków roślinnych, co prowadzi do nasilenia objawów alergicznych. Obecność alergenów i podrażnienie górnych dróg oddechowych może prowadzić do zaostrzenia objawów astmy. Z tego powodu alergicy i astmatycy powinni w szczególny sposób dbać o prawidłowe nawilżenie powietrza.

Pogorszenie kondycji skóry i włosów

Słabe nawilżenie powietrza oddziałuje negatywnie także na stan naszej skóry i włosów. Skóra staje się przesuszona, zaczerwiona i swędząca, a na dodatek bardziej podatna na negatywny wpływ czynników zewnętrznych. To nie wszystko, ponieważ suche powietrze przyśpiesza powstawanie zmarszczek.

Wpływ suchego powietrza na włosy przejawia się utratą blasku, przesuszeniem, łamliwością i rozdwajaniem końcówek.

Niszczenie drewnianych elementów wyposażenia

Utrzymanie prawidłowej wilgotności powietrza w mieszkaniu jest ważne również ze względu na drewniane wyposażenie domu. Panele podłogowe, meble i inne drewniane powierzchnie pod wpływem kontaktu ze słabo nawilżonym powietrzem rozsychają się i tracą ładny kolor.

Zbyt niska wilgotność powietrza – co robić?

Wilgotność powietrza można spróbować poprawić przy pomocy metod domowych. W sezonie grzewczym wiele osób sięga po nawilżacz na kaloryfer. Niska skuteczność takiego nawilżania (i efekty uboczne niektórych metod domowych) sprawiają, że nie rekomendujemy podobnych rozwiązań.

Polecaną przez nas metodą poprawy wilgotności są nawilżacze ewaporacyjne. Podczas wyboru urządzenia poza wykorzystywaną technologią warto wziąć pod uwagę wydajność, obecność czujnika wilgotności i higrostatu, koszty użytkowania oraz opłacalność.

Koniecznie przeczytaj: Suche powietrze w pokoju

Najbardziej opłacalne nawilżacze w naszym rankingu

Klarta Humea WiFi

Liderem naszego Rankingu Opłacalności jest Klarta Humea WiFi. Zaletami nawilżacza są bardzo dobrą wydajność (do 300 ml/h według producenta i 250 ml/h w naszym teście), sterowanie wi-fi oraz obecność takich funkcji jak numeryczny wskaźnik wilgotności czy higrostat. Bardzo dobrze prezentują się także koszty użytkowania tego urządzenia.

Philips HU4816/10

Na drugim miejscu plasuje się Philips HU4816/10. Także i to urządzenie wyróżnia się wysoką wydajnością (do 300 ml/h według producenta i 245 ml/h w naszym teście) i jest wyposażone w higrostat oraz numeryczny wskaźnik wilgotności. Nie ma natomiast wi-fi i sterowanie odbywa się poprzez ulokowany na górze dotykowy panel.

Stadler Form Karl

W najlepszej trójce znalazł się również Stalder Form Karl. Jego wydajność jest jeszcze wyższa niż w przypadku dwóch przedstawionych konkurentów (690 ml według producenta i 483 ml/h w naszym teście), lecz idzie w parze z bardzo wysoką ceną. Nie zabrakło tu wskaźnika wilgotności i higrostatu oraz sterowania wi-fi.

---

Sprawdź ranking nawilżaczy >>

Na rynku dostępne są jeszcze nawilżacze ultradźwiękowe i parowe, ale to ewaporacja jest naturalną i najzdrowszą technologią nawilżania powietrza. O zaletach i wadach każdego z typu nawilżaczy można przeczytać w artykule: Nawilżacz ewaporacyjny, ultradźwiękowy, parowy – wady i zalety

Duża wilgotność powietrza a samopoczucie a zdrowie

Zbyt wysoka wilgotność powietrza skutkuje:

• bólami głowy,
• bólami mięśni i stawów,
• rozwojem chorób reumatycznych lub nasileniem ich objawów,
• gorszym znoszeniem upałów (wysoka wilgotność sprawia, że temperatura wydaje się jeszcze wyższa),
• pojawieniem się w mieszkaniu chorobotwórczych pleśni i grzybów,
• rozklejaniem się drewnianych elementów wyposażenia.

Prawidłowe wykrycie i wyeliminowanie przyczyny problemu jest bardzo ważne, ponieważ metody walki ze zbyt wysoką wilgotnością mają charakter doraźny.

Wysoka wilgotność powietrza w domu – przyczyny

Wilgoć w domu może być spowodowana:

• awarią sieci wodno-kanalizacyjnej,
• niesprawną wentylacją,
• słabą izolacją przeciwwilogociową fundamentów,
• nieszczelnym pokryciem dachowym,
• zatkaniem rur odprowadzających deszczówkę,
• stosowaniem klimatyzera.

Jak obniżyć wilgotność powietrza w mieszkaniu?

Usunięcie źródła wilgoci w domu nie oznacza jednak, że znikną wszystkie jej efekty, zwłaszcza jeśli wysoka wilgotność powietrza utrzymywała się przez długi czas. Pozostałościami po niej często są pleśń na ścianie i zapach stęchlizny. Ważna jest zatem umiejętność rozpoznawania wilgoci i szybka reakcja. Sygnałem ostrzegawczym może być wilgoć na oknach, czyli zaparowane szyby w domu.

Osuszacze powietrza

Najpopularniejsze osuszacze powietrza wykorzystują technologię kondensacji. Są wyposażone w sprężarkę oraz radiator, w którym skrapla się woda, odprowadzana później przez rurkę. Domowe osuszacze usuwają z powietrza 10-40 litrów wody na dobę.

Trzy najbardziej opłacalne urządzenia w tej kategorii to według naszego rankingu:

Fersk Torr 20

Fersk Torr 20 to osuszacz powietrza o wydajności 20 l/24 h, wyposażony w zbiornik na wodę o pojemności 4 l. Wyróżnia się obecnością filtra HEPA i jonizatora. Ponadto umożliwia sterowanie za pośrednictwem smartfona. Przeczytaj więcej o osuszaczach powietrza z oczyszczaczem.

VACO VC3504

Vaco to osuszacz powietrza, który w ciągu godziny może odprowadzić z powietrza do 35 l wody. Zbiornik na skropliny ma pojemność 4 litrów. Sterowanie odbywa się poprzez panel dotykowy ulokowany w górnej części urządzenia.

Warmtec OD-40

Warmtec OD-40 to osuszacz o znakomitej wydajności, sięgającej 40 l/24 h. Urządzenie zostało wyposażone w zbiornik na wodę o pojemności 5,5 l. Sterowanie jest możliwe poprzez panel dotykowy, który znajduje się na górze osuszacza.

☛ Sprawdź ranking osuszaczy powietrza

Pochłaniacze wilgoci

Pochłaniacze wilgoci najczęściej mają postać pojemników, woreczków lub poduszek. Są wypełnione materiałem o właściwościach adsorpcyjnych, w który wsiąka woda obecna w powietrzu. Pochłaniacz wilgoci zwykle nie wymaga zasilania, a jedynie wymiany wkładu adsorpcyjnego. Nie jest on jednak w stanie chronić przed wilgocią tak skutecznie, jak osuszacz. Sprawdzi się w małym pomieszczeniu, przy niewielkich problemach z wilgotnością powietrza.

Domowe sposoby na wilgoć

Jako pochłaniacze wilgoci wykorzystywane bywają sól oraz kreda. Jeśli chodzi o wilgoć na ścianie i spowodowane nią grzyby pleśniowe, to zamiast chemicznych preparatów można wykorzystać takie środki jak ocet, olejek z drzewa herbacianego, woda utleniona albo soda. Przydatna bywa też farba przeciw wilgoci. Jeżeli domowe sposoby na pleśń zawiodą, konieczne jest zastosowanie silniejszych produktów, gdyż grzyby i pleśnie są chorobotwórcze.

Podsumowanie: wilgotność powietrza – pytania i odpowiedzi